ਰਾਮ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ‘ਜਾਤਰੂਪ’—ਸੋਨਾ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਸਾਰੀ ਘਾਸ, ਦਰੱਖਤ, ਬੇਲਾਂ ਤੇ ਬੂਟੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਾਯੁ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਾਲਣ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਪੱਕੀ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਸਾਡਾ ਸਭ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, "ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਜੋ ਅੰਬ੍ਰਿਓ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਲਾਇਚਾ ਕਰਕੇ ਨ੍ਹਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਵੇ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੰਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੰਬ੍ਰਿਓ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ਜ, ਕਾਰਤਿਕੇਯ, ਵੱਡੀ ਭੁਜਾ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦੁੱਧ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਨੇ ਛੇ ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ, ਛੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਸਤਨੋਂ ਦੁੱਧ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ, ਨਰਮ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਬਲ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਗਨੀ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਹੇਠ, ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇਵ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣਾਇਆ। ਹੇ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਮੁਬਾਰਕ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ-ਪੁੱਤਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਕੰਦਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤਾਈਸਵਾਂ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਠਤੀਸਵਾਂ ਸਰਗਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ, ਫਿਰ ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਹੋਰ ਬਾਤਾਂ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਹੇ ਵੀਰ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਗਰ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਕੋਈ ਸੰਤਾਨ ਨਾ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਮ, ਸਗਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਰਾਣੀ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ, ਨੇਕ ਤੇ ਸੱਚੀ ਸੀ। ਸਗਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸੁਮਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੁਪਰਨਾ ਦੀ ਭੈਣ ਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਦੋਨੋਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਤਪ ਕਰ ਕੇ, ਹਿਮਵਤ ਪਹਾੜ ਦੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਪ੍ਰਸਰਵਣ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਸੌ ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੇ, ਸਚਾਈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭ੍ਰਿਗੁ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਗਰ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਤੈਨੂੰ ਮਹਾਨ ਸੰਤਾਨ ਮਿਲੇਗੀ, ਤੇ ਤੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਦੁੱਤੀਯ ਯਸ਼ ਪਾਵੇਗਾ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ। ਤੇਰੀ ਇੱਕ ਪਤਨੀ, ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ ਜੋ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਏਗੀ; ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸाठ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਨੋਂ ਰਾਣੀਆਂ ਨੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਿਹੜੀ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਬਹੁਤ? ਅਸੀਂ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ; ਤੇਰੇ ਸ਼ਬਦ ਸੱਚ ਹੋਣ।" ਰਿਸ਼ੀ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਬਾਤ ਦੱਸੀ, "ਇਹ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਐਸਾ ਹੋਵੇ।" "ਇੱਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇ ਜੋ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਏ, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਪੁੱਤਰ—ਜੋ ਬੂੰਦ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਉਹ ਮਿਲੇ।" ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਨੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਇੱਕ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਚੁਣਿਆ। ਸੁਮਤੀ, ਸੁਪਰਨਾ ਦੀ ਭੈਣ, ਨੇ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਚੁਣੇ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਸਿਰ ਨਮਾਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਨੇ ਸਗਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸਮੰਜਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਲੌਕੀ ਵਾਂਗ ਇਕ ਵੱਡਾ ਗਰਭ ਜਣਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਨਿਕਲੇ। ਦਾਈਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਭ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਸਗਰ ਦੇ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਸਗਰ ਤੋਂ ਜਣਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੱਸਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡੁੱਬਦੇ ਵੇਖਦਾ, ਤੇ ਐਸਾ ਪਾਪ ਕਰਦਾ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਕਟੋਕ ਕਰਦਾ। ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਹਾਨੀ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ; ਅਸਮੰਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਬਲ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਸੀ, ਤੇ ਸਭ ਨਾਲ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਦਾ; ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਆ ਗਿਆ। ਸਗਰ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰ ਲਿਆ; ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੈਦਿਕ ਯਜਨਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਉਨਤਾਲੀਸਵਾਂ ਸਰਗਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, "ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਂ: ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਨੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਿਵੇਂ ਯਜਨਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ?