ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪਵਿਤ੍ਰ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਚੌਥੇ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ, ਵਣਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਗाथਾ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਵਣਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ ਵਣਰ! ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਉਰਜਾ ਦੇ ਜ਼ੋਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੂਰੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਕਦੇ ਹਤਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਤੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਵਜਰ ਤੀਰੇ ਵੱਲ ਸੁੱਟਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ, ਤੇਰੀ ਖੱਬੀ ਜਬੜੀ ਟੁੱਟ ਗਈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ‘ਹਨੁਮਾਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵਜਰ ਦੀ ਚੋਟ ਪਈ, ਵਾਯੁਦੇਵਤਾਂ ਨੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹਵਾ ਚਲਾਉਣੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹਲਚਲ ਹੋ ਗਈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵਾਯੁਦੇਵਤਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਜਦ ਵਾਯੁਦੇਵਤਾ ਰਾਜੀ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਸੱਚੇ ਬੀਰ! ਜੰਗ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ।” ਇੰਦਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਵਜਰ ਦੀ ਚੋਟ ਤੋਂ ਅਖੰਡਿਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: “ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ 'ਤੇ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਹੇ ਸਵਾਮੀ।” ਤੂੰ ਕੇਸਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਤੇਰੀ ਬੀਰਤਾ ਭਯਾਨਕ ਹੈ। ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਾਯੁਦੇਵਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈਂ; ਹੇ ਬਾਲਕ, ਤੂੰ ਵਾਯੁਦੇਵਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ ਅਤੇ ਉਡਾਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈਂ। ਅੱਜ ਸਾਡੀ ਉਮਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ, ਪਰ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਬੀਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਵਣਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਜਾ। “ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਬਾਲਕ, ਮੈਂ ਆਪ ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਵਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਇਕੀ ਵਾਰੀ ਘੁੰਮਿਆ ਸੀ।” “ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਉਹ ਜੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ।” “ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਬੀਰਤਾ ਘੱਟ ਗਈ; ਇਸ ਸਮੇਂ, ਤੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈਂ, ਸਾਡੀ ਆਸ ਹੈਂ। ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿਖਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਉਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈਂ; ਸਾਰੇ ਵਣਰ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਠ, ਵਣਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ; ਹਨੁਮਾਨ, ਤੇਰਾ ਰਸਤਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਵਣਰ ਹਤਾਸ ਹਨ, ਹਨੁਮਾਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਠਹਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ? ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਲਏ ਸਨ। ਫਿਰ, ਵਣਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ, ਵਾਯੁਦੇਵਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਜ਼ੋਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਣਰਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵਧਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਯੋਜਨ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਭਰਿਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਣਰ—ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ—ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਣਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਜਦ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਸਭ ਵਣਰਾਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੂੰਛ ਵਟ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵਧਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਵਡੇ ਵਣਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਉਹ ਦਾ ਰੂਪ ਅਦੁੱਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਖੁਲ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਾਯੁਦੇਵਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਹਨੁਮਾਨ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਜਦ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਵਧੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਲੱਗਾ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਅੰਬਰੀਸ਼ ਵਾਂਗ, ਜਿਵੇਂ ਧੂੰਹੀ ਰਹਿਤ ਅੱਗ। ਵਣਰਾਂ ਦੀ ਵਿਚੋਂ ਉਠ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਵਡੇ ਵਣਰਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿ ਲੱਗੇ, “ਹਵਾ, ਜੋ ਅਗਨਿ ਦੀ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਵਾਯੁਦੇਵਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ; ਉਡਣ ਵਿਚ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰ ਘੇਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਬਿਨਾਂ ਛੂਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਰੇਖਾ ਖਿੱਚਦਾ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ, ਪਹਾੜਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਡੁਬੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਰਾਨਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਵਰਨੁ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਉੱਭਰ ਆਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਮਗਰਮੱਛ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਗਰੁੜ, ਜੋ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉਡਦਾ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰ ਘੇਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਚਾਹੇ ਉਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਜੇ ਡੁੱਬਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹੇ ਬਿਨਾਂ, ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਭਯਾਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵਣਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ। ਮੈਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਉਡਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵਣਰ; ਉਡਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਠਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਅੱਜ, ਜਦ ਮੈਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉਡਾਂਗਾ, ਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਣਗੇ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਮੇਰਾ ਰਸਤਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਹਵਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦ ਮੈਂ ਭਯਾਨਕ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵਧਾਂਗਾ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਹੇ ਵਣਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਗਿਰਦੇ ਵੇਖਣਗੇ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਹਾਨ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਵੇਖੋਗੇ। ਜਦ ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਬਾਦਲਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖੇਰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਨਿਰਣੈ ਦੇ ਨਾਲ ਉਡਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਵਾਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਵਣਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਰਸ਼ਾਇਆ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਣਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਆਸ ਲਗਾ ਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਗਏ।