ਅੰਗਦ ਨੇ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੂੰ ਬੜੀ ਇਜ਼ਤ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਵੱਡੇ ਹੋ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਹੋ, ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।” ਜਾਮਬਵਾਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਨੇ ਅੰਗਦ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪੁੱਛਿਆ। ਅੰਗਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜੇ ਮੈਂ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਆਣ ਵਾਲਾ ਵਾਨਰ ਨਾ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਰਸਤਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਮੌਤ ਤੱਕ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ।” ਅੰਗਦ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, “ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਾਵੇਂ ਜਾਂ ਨਾ ਜਾਵੇਂ, ਜੀਵਨ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ; ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਣਦੇਖੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਨਾਸ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਸੋਚੋ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ‘ਤੇ, ਅੰਗਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਲਈ, ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਇਹ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।” ਫਿਰ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਉਤਮ, ਜੋ ਇਕੱਲੇ ਥਾਂ ਤੇ ਬੈਠੇ ਸੀ, ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਹਨੂੰਮਾਨ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ, ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ—ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਛਿਆਠੀ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ। ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ, ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਨੂੰ—ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀ—ਨਿਰਾਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਨੂੰਮਾਨ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ: “ਹਨੂੰਮਾਨ, ਤੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਇਕੱਲੇ ਬੈਠਾ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ?” ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹਨੂੰਮਾਨ, ਤੂੰ ਸੁਗਰੀਵ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈਂ; ਤੇਰੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਗਰੁੜ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਜਦ ਉਹ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਬੜਾ ਬਲਵਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇਰੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ।” “ਹਨੂੰਮਾਨ, ਤੂੰ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈਂ; ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਬੁਧੀ, ਚਮਕ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈ—ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ?” ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ: “ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੁੰਜਿਕਥਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ, ਜੋ ਅੰਜਨਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਕੇਸਰੀ ਵਾਨਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਅਦੁਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਪਰ, ਇੱਕ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਵਾਨਰ ਬਣ ਗਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਜੇਹੀ ਰੂਪ ਚਾਹੇ, ਧਾਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਕੁੰਜਰਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।” “ਉਹ ਵਧੀਆ ਗਲਿਆਂ ਅਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਵਧੀਆ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ‘ਤੇ ਘੁੰਮਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬਦਲ। ਜਦ ਉਹ ਪਹਾੜ ‘ਤੇ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੀਲਾ ਵਸਤ੍ਰ, ਜਿਸ ‘ਤੇ ਲਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ, ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡ ਗਿਆ।” “ਫਿਰ, ਹਵਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ, ਗਠੀ ਹੋਈਆਂ ਤੰਗਾਂ, ਭਰਪੂਰ, ਮਨਮੋਹਣ ਛਾਤੀ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਗਠੀ ਹੋਈ ਮੂੰਹ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ ਕਮਰਾਂ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ, ਹਰ ਅੰਗ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ, ਹਵਾ ਉਸ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ‘ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।” “ਹਵਾ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਆਪਣੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਨਿਰਮਲ ਰੂਪ ਜਫ਼ੀ ਪਾ ਲਿਆ। ਅੰਜਨਾ, ਡਰ ਕੇ, ਆਖੀ, ‘ਕੌਣ ਮੇਰੇ ਇੱਕ ਪਤੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ?’” “ਹਵਾ ਦੇਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ; ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਡਰ ਨਾ ਆਵੇ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਜਫ਼ੀ ਪਾਈ; ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇਗਾ।’” “‘ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਮਹਾਨ ਚਮਕ, ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਛਲਾਂਗ ਅਤੇ ਉੱਡਣ ਵਿਚ ਉਹ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇਗਾ।’” “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ, ਹਨੂੰਮਾਨ; ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਬਲਵਾਨ।” “ਫਿਰ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਜਦ ਤੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਸੀ, ਤੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਗਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਫਲ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਡ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੌੜ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਹਤਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।” “ਜਦ ਤੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਵਜਰ (ਬਿਜਲੀ) ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ‘ਤੇ, ਤੇਰਾ ਖੱਬਾ ਜਬੜਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ; ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਹਨੂੰਮਾਨ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।” “ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਵਾ ਦੇਵ ਨੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹਵਾ ਚਲਾਉਣੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ; ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਵਾ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਆਏ।” “ਜਦ ਹਵਾ ਮਨ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: ‘ਹਨੂੰਮਾਨ, ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਹਥਿਆਰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ।’” “ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ, ਤੈਨੂੰ ਵਜਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਅਣਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਦਿਲੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: ‘ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗੀ।’” “ਤੂੰ ਕੇਸਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤ ਹੈਂ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆ, ਭਯਾਨਕ ਬਲ ਵਾਲਾ। ਤੂੰ ਹਵਾ ਦੇਵ ਦਾ ਸੱਚਾ ਪੁੱਤ ਹੈਂ, ਚਮਕ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ; ਹਨੂੰਮਾਨ, ਤੂੰ ਵਾਯੁਪੁੱਤ੍ਰ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਛਲਾਂਗ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਹਨੂੰਮਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਯਾਦ ਦਿਵਾਈ, ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਨੂੰਮਾਨ ਹੀ ਇਹ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।