ਇਸ ਸਮੇਂ, ਅੰਗਦ ਨੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਰੱਖੀ, “ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇੱਥੋਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਿਰਫ ਇਨਾ ਕਰਕੇ ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।” ਫਿਰ, ਉੱਚ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ خاطر, ਅੰਗਦ ਨੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਜਾਮਵੰਤ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਖੁਦ ਇਹ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੋਵੇਗੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਉੱਤੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਜਾਮਵੰਤ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ, ਤੇਰੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਸੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਵੀ ਜਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਇਹ ਢੰਗ ਸਹੀ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਿਯ, ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਕਦੇ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਵਰਗਾ ਹੈਂ, ਮਾਲਕ ਸੈਨਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਤੇ ਰਾਹਦਰਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਵਾਂਗ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜੜ੍ਹ ਮਜਬੂਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਤੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।” ਫਿਰ ਜਾਮਵੰਤ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਤੂੰ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਠ ਹੈਂ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਹੌਂਸਲੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਵੱਡਾ ਵੀ ਹੈਂ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।” ਜਾਮਵੰਤ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਅੰਗਦ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਜੇ ਮੈਂ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਨਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇਕੋ ਹੀ ਰਾਹ ਬਚਦਾ ਹੈ—ਅਸੀਂ ਅਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਾਂ, ਅਣਸ਼ਨ ਕਰਕੇ। ਕਿਉਂਕਿ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਚਾਹੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਨਾਸ਼ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਾਹ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਅੰਗਦ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਾਮਵੰਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, “ਹੇ ਵੀਰ, ਤੇਰੇ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਅਣਦਿੱਠਾ ਨਾ ਰਹਿਣ ਦੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਇਹ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।” ਫਿਰ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਜਾਮਵੰਤ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ, ਵੈਭਵਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਛਿਆਸਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣੋ। ਜਾਮਵੰਤ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੀ ਹਤਾਸ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਵੀਰ, ਜਗਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਤੂੰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਇਕੱਲਾ ਕਿਉਂ ਬੈਠਾ ਹੈਂ? ਹਨੁਮਾਨ, ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਾਂਗ ਹੈਂ, ਤੇ ਚਮਕ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈਂ।” ਜਾਮਵੰਤ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਗਰੁੜ, ਸਾਰੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਸੰਪਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ—ਉਹ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪੰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਓਨੀ ਹੀ ਤੇਰੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਚੁਸਤਤਾ ਤੇ ਗਤੀ ਕਿਸੇ ਤੌਰ ਘੱਟ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ, ਬੁੱਧੀ, ਚਮਕ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ—ਫਿਰ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ?” ਫਿਰ ਜਾਮਵੰਤ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਮਾਂ ਅੰਜਨਾ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ, “ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੰਜਿਕਥਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉਹੀ ਅੰਜਨਾ ਵਾਨਰ ਕੇਸਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦੁੱਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਪਰ ਇਕ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮਾਨਵ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਵਾਨਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਮਹਾਨਾਤਮਾ ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਕੁੰਜਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਚਮਕਦੀ ਸੀ। ਸੋਹਣੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਬਦਲੀ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੀ ਸੀ।” “ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਜਦ ਉਹ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਲਾਲ ਛਾਪ ਵਾਲੇ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡ ਗਏ। ਫਿਰ, ਹਵਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸੋਹਣੇ, ਗੋਲ-ਮਟੋਲ ਪੈਰ, ਪੂਰਨ ਅੱਖਾਂ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਸਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਕਮਰ, ਚੌੜੇ ਨਿਤੰਬ, ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਹਵਾ ਦੇਵਤਾ ਉਸਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੌਲੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਹ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ। ਡਰ ਕੇ, ਅੰਜਨਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਕੌਣ ਮੇਰੀ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤਾ ਦੀ ਨਿਯਤਿ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ?’” ਹਵਾ ਦੇਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ; ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਨਾ ਆਵੇ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਆਲਿੰਗਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਅਸਾਧਾਰਣ ਤਾਕਤ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਚਮਕ, ਬੇਅੰਤ ਤਾਕਤ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਤੇ ਉੱਡਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਅੰਜਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ।