ਜਦੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਵੇ, ਪਰ ਕੋਈ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਇਕੱਠ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਕਦਮ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜੀ ਸੀ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜੇ ਵਾਯੂ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਕੇਵਲ ਵਾਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਜਾਂ ਹਨੂਮਾਨ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਅੰਗਦ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਸੀ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਫੌਜ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਗੰਭੀਰ ਬਾਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਕੌਣ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗਾ? ਕੌਣ ਵਾਨਰ-ਵੀਰ ਹੈ ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਤੱਕ ਛਾਲ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾਏਗਾ? ਕਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਘਰ, ਪਤਨੀਆਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਵਾਂਗੇ? ਕਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਰਾਮ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਗਰੀਵ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਆਨੰਦਤ ਹੋਵਾਂਗੇ? ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵਾਨਰ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵਧੀਆ ਉਪਹਾਰ ਦੇਵੇ।” ਅੰਗਦ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ; ਸਾਰੀ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਜਿਵੇਂ ਹੱਕੀ-ਬੱਕੀ ਹੋ ਗਈ, ਅਚਲ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਅੰਗਦ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਾਨਰ ਸੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: “ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ, ਸੂਰਵੀਰ ਹੋ, ਉੱਚ ਕੁਲਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੋ, ਤੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਏ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ; ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੋ।” ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪੈਂਸਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਅੰਗਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਵਾਨਰ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੱਸਿਆ। ਗਜਾ, ਗਵਾਕਸ਼, ਗਵਯਾ, ਸ਼ਰਭਾ, ਗੰਧਮਾਦਨ, ਮੈੰਦਾ, ਦਵਿਵਿਦ, ਸੁਸ਼ੇਣ ਅਤੇ ਜਾਮਬਵਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਉੱਤਮ ਵਾਨਰ ਇੱਥੇ ਸੀ। ਗਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਦਸ ਯੋਜਨ ਛਾਲ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।” ਗਵਾਕਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਵੀਹ ਯੋਜਨ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਸ਼ਰਭਾ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਰਿਸ਼ਭਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਚਾਲੀ ਯੋਜਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਵਾਂਗਾ।” ਗੰਧਮਾਦਨ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਪੰਜਾਹ ਯੋਜਨ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਮੈੰਦਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਸਠ ਯੋਜਨ ਛਾਲ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।” ਦਵਿਵਿਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਸਤੱਰ ਯੋਜਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਵਾਂਗਾ।” ਸੁਸ਼ੇਣ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਸੂਰਵੀਰ ਤੇ ਧਰਮੀ ਵਾਨਰ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅੱਸੀ ਯੋਜਨ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।” ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਕਦੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਜੋਸ਼ ਰੱਖਦੇ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਮਰ ਦੀ ਹੱਦ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇਹ ਕੰਮ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਤੇ ਰਾਮ ਇਸ ਲਈ ਪੱਕੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਿੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ: ਮੈਂ ਨਵੇਂ ਯੋਜਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।” ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਸਭ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਮੇਰੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਵੈਰੋਚਨ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਸਦਾ-ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤੇ ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਛਾਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੌਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਪਰ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ। ਹੁਣ, ਅੱਜ, ਮੈਂ ਇੰਨਾ ਦੂਰ ਹੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।” ਇਸ ਉੱਚ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਅੰਗਦ ਨੇ ਵੀ ਜਾਮਬਵਾਨ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਵਾਨਰ ਸੀ, ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਅੰਗਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਖੁਦ ਇਹ ਵੱਡਾ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦਾ ਦੂਰੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਵਾਂਗਾ; ਪਰ ਇਹ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਾਂਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।” ਉਸ ਨੂੰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਾਨਰ ਜਾਮਬਵਾਨ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਤੇਰੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਾਨਰ ਤੇ ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਹੀਰੋ। ਤੂੰ ਸੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਵੀ ਜਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਹੀਂ।” “ਕਿਉਂਕਿ, ਪਿਆਰੇ, ਮਾਸਟਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸੁਨੇਹਾ ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਇਹ ਸਭ ਲੋਕ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ, ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਜਾਣੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਤਨੀ-ਸਮਾਨ ਹੋ, ਮਾਸਟਰ ਫੌਜ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ। ਤੂੰ ਇਸ ਕੰਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ, ਤੈਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” “ਕਿਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਜੜ੍ਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਗੁਣ ਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਇਸ ਕੰਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਸੱਚ ਤੇ ਸ਼ੂਰਤਾ ਵਿਚ ਅਡੋਲ; ਤੂੰ ਗਿਆਨ ਤੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ।