ਸੁਣੋ, ਇਹ ਵਾਅਲੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦਾ ਚੌਂਸਠਵਾਂ ਅਤੇ ਪੈਂਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੰਪਾਤੀ ਵਲੋਂ ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉੱਤੇ ਬੰਦਰਾਂ ਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰੀਆਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਗੂੰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸੰਪਾਤੀ ਵੱਲੋਂ ਰਾਵਣ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਬੰਦਰ, ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਦੀ ਝਲਕ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਬਲ ਵਾਲੇ ਬੰਦਰ, ਵੱਡੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਰਛਾਂਵੀਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਂਬਲੀ ਬੰਦਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਲਾ ਲਿਆ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਖੇਡ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਤਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਢੱਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਸਦੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਛਵੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਆਂ ਖੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੰਦਰ ਵੀਰ ਡਰ ਗਏ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਅਪਾਰ ਤੇ ਅਟੱਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਬੰਦਰ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ?” ਜਦੋਂ ਬੰਦਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਹੌਂਸਲੇ ਹਾਰ ਗਈ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਬੰਦਰਾਂ ਨੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਸੱਪ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕੋਈ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਤਾਂ ਅੰਗਦ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵੱਡਿਆਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਬੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਫਿਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਅੱਗੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਬੰਦਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਇੰਝ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਵਾਯੂ ਦੇ ਗਣ ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖਲੋਤੇ ਹੋਣ। ਉਸ ਬੰਦਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕੌਣ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਇਲਾਵਾ ਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਅੰਗਦ ਜਾਂ ਹਨੂਮਾਨ ਤੋਂ? ਫਿਰ ਅੰਗਦ, ਜੋ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਸੀ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਅਰਥਪੂਰਨ ਬੋਲ ਬੋਲੇ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਐਸਾ ਮਹਾਂਬਲੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਲੰਘ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗਾ? ਕੌਣ ਐਸਾ ਵੀਰ ਹੈ ਜੋ ਸੌ ਜੋਜਨ ਛਾਲ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾਏਗਾ? ਕਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਪਰਿਵਾਰ, ਘਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਵੇਖਣ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂਗੇ? ਕੌਣ ਸਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ? ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਬੰਦਰ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਜਲਦੀ ਇਹ ਸੁਖਦਾਈ ਭੇਟ ਦੇਵੇ।” ਅੰਗਦ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਥੇ ਸਾਰੀ ਬੰਦਰ ਫੌਜ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ, ਕੋਈ ਵੀ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲਿਆ। ਫਿਰ ਅੰਗਦ ਨੇ ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ, ਹਿੰਮਤ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਉੱਚੀ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋ, ਤੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਸਨਮਾਨਤ ਹੋਏ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ। ਹੁਣ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੋ।” ਹੁਣ ਪੈਂਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਦ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਦਰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਥੇ ਗਜ, ਗਵਾਕਸ਼, ਗਵਯ, ਸ਼ਰਭ, ਗੰਧਮਾਦਨ, ਮੈੰਦ, ਦ੍ਵਿਵਿਦ, ਸੁਸ਼ੇਣ ਅਤੇ ਜਾਮਵੰਤ ਵੀ ਸਨ। ਗਜ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਦੱਸ ਜੋਜਨ ਛਾਲ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।” ਗਵਾਕਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਵੀਹ ਜੋਜਨ ਤੱਕ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਸ਼ਰਭ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੀਹ ਜੋਜਨ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।” ਰਿਸ਼ਭ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਚਾਲੀ ਜੋਜਨ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ ਲੰਘ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।” ਗੰਧਮਾਦਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਮੈਂ ਪੰਜਾਹ ਜੋਜਨ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਮੈੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਸੱਠ ਜੋਜਨ ਛਾਲ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।” ਦ੍ਵਿਵਿਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਸੱਤਰ ਜੋਜਨ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।” ਸੁਸ਼ੇਣ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਅੱਸੀ ਜੋਜਨ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਜਦ ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉਮਰਦਾਰ, ਜਾਮਵੰਤ ਨੇ ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਾਡੀ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੌੜਣ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਮਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇਹ ਕੰਮ ਅਣਡਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਬੰਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਰਾਮ ਦੋਵੇਂ ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਤੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਜੋ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਨਵੇਂ ਜੋਜਨ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।” ਫਿਰ, ਜਾਮਵੰਤ ਨੇ ਸਭ ਬੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਦੌੜ ਦੀ ਅਸਲ ਹੱਦ ਨਹੀਂ। ਕਦੇ ਵੈਰੋਚਨ ਦੇ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਸਦਾ-ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਸਰਬ-ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੌਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਬੰਦਰ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸਲ ਯੋਧੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।