ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸਚਾਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਵੇਖੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਹੈ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦਸ਼ਰਥ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਰਾਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਵੇਗਾ। ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਰਾਵਣ ਨਾਮ ਦਾ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਅਜੇਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ—ਉਹ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲੈਵੇਗਾ। ਮੈਥਿਲੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਸੁਆਦਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਲਲਚਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਹ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਖਾਏਗੀ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਮਹਿਲਾ, ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਰਹੇਗੀ, ਤੇ abstain ਕਰੇਗੀ। ਇੰਦ੍ਰ, ਵੈਦੇਹੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭੋਜਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਦੇਵੇਗਾ; ਉਹ ਭੋਜਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ। ਮੈਥਿਲੀ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਲੈ ਕੇ, ਸਮਝ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿ ਇਹ ਇੰਦ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਭੋਜਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੇਗੀ। ਉਹ ਕਹੇਗੀ—ਜੇ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਭਰਾ-ਵਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀਵਤ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਭੋਜਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਰਾਮ ਦੇ ਦੂਤ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਗੇ; ਤੂੰ, ਪੰਛੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣਾ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਜਾਵੀਂ; ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਂਗਾ? ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਪੰਖ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਣਗੇ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਵੀ ਤੇਰੇ ਪੰਖ ਮੁੜ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਕਾਰਜ ਤੇਰਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਵੱਡਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਲਈ ਵੀ। ਮੈਂ ਵੀ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਜੀਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਐਸਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਕਿਹਾ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਤ੍ਰੇਸਠੀਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਵਾਕਪਟੂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਤੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਰਿੰਗਦਾ ਹੋਇਆ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਾਹਰ ਆਇਆ, ਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ, ਇਹ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਸਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਚੰਦਰਮਾ-ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਅਗਨਿ ਵਰਗਾ ਦੁਖ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਅਨੇਕ ਸੰਦੇਹਾਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਜਦ ਮਰਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦਾ, ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਹੀ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਮੇਰਾ ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਦੀ ਦੁਰਾਤਮਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਡਰਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕਰਦਾ? ਉਸ ਦੇ ਵਿਲਾਪ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇ ਉਹ ਦੋ ਭਾਵੇਂ ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਏ—ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਭ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ— ਫਿਰ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਸ ਦੇ ਪੰਖ ਮੁੜ ਉਗ ਆਏ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਲਾਲ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੁਲ ਆਨੰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: "ਚੰਦਰਮਾ-ਰਾਜਾ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ— ਮੇਰੇ ਪੰਖ, ਜੋ ਕਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੁੜ ਆ ਗਏ ਹਨ; ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸੀ— ਉਹੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਮਰਦਾਨਗੀ ਮੈਂ ਅੱਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ—ਤੁਸੀਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਲੱਭ ਲਵੋਗੇ।" "ਮੇਰੇ ਪੰਖਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਯਕੀਨੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਸੰਪਾਤੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ— ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਉੱਡ ਪਿਆ, ਆਪਣੀ ਉਡਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਵਾਨਰਾਂ, ਜੋ ਪਵਨ-ਦੇਵ ਵਰਗੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਹੌਸਲਾ ਮੁੜ ਲੈ ਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਚੌਂਸਠੀਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਗਿਦੜ-ਰਾਜਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ, ਵਾਨਰ ਉੱਡ ਪਏ; ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਿੰਘ-ਸਮਾਨ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਗੂੰਜ ਉਠੇ। ਸੰਪਾਤੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਬਾਰੇ ਸੀ, ਵਾਨਰ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਜੰਗਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਨੂੰ ਉਥੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰਲੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਵਾਨਰ-ਵੀਰ ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਉਹ ਸੂਤੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ; ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਢੇਰਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ, ਜਿੱਥੇ ਅਧੋ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਦੇਖ ਕੇ—ਜਿਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਰੋਂਗਟੇ ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਵੇ—ਵਾਨਰ-ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਮ ਹੈ, ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਹਤਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਕਾਰਜ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ?" ਫੌਜ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਹਤਾਸ ਹੋਇਆ ਦੇਖ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਦੇ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਹਤਾਸੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੈਣ ਦਿਓ; ਹਤਾਸੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਤਾਸੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਸੱਪ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਜਦ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ, ਹਤਾਸੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਵੰਜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਆਗਿਆ, ਸੰਪਾਤੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਹੌਸਲਾ-ਅਫਜ਼ਾਈ ਨਾਲ, ਵਾਨਰ-ਸੈਨਿਕ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ, ਉਤਸਾਹ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।