ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਇੱਕ ਵਾਰ, ਕਿਲਾਸ਼ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅਗਨਿ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰੋ—ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਧੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰੋ।" ਅਗਨਿ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਅੰਕੁਰ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰੋ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।" ਗੰਗਾ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਅਗਨਿ ਦੀ ਉਰਜਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਵੰਸ਼ੀ, ਅਗਨਿ ਨੇ ਚਹੁੰ ਪਾਸੋਂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਅੰਕੁਰ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਗੰਗਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਉਕਤੀ ਹੋਈ ਇਹ ਪ੍ਰਚੰਡ ਉਰਜਾ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।" ਉਹ ਅਗਨਿ ਦੀ ਤਪਿਸ਼ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਅਗਨਿ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਸਵੀਕਾਰਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਅੰਕੁਰ ਇੱਥੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦੇ।" ਅਗਨਿ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਨੇ ਉਹ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇ ਉਜਵਲ ਅੰਕੁਰ ਆਪਣੇ ਜਲ ਰਾਹੀਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਅੰਕੁਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉਥੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੋਨਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਚਾਂਦੀ, ਤਾਮਾ ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਲੋਹਾ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਥੇ, ਉਸ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਕਾਂਸੀ ਤੇ ਸੀਸਾ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੰਕੁਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਜਾਤਰੂਪ'—ਅਰਥਾਤ ਸੋਨਾ, ਜੋ ਅਗਨਿ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਘਾਹ, ਦਰੱਖਤ, ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਬੂਟੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨਵਜਨਮੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਪੱਕਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸਾਡਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।" ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, "ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਅੰਕੁਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਗਨਿ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੰਦਾ ਕਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੰਕੁਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ। ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਉਹ ਕਾਰਤਿਕੇਯ, ਬਹੁ-ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਅਗਨਿ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦੁੱਧ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਨੇ ਛੇ ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ, ਛੇ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਨਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ। ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ, ਨਰਮ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬੱਚਾ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਦੇਵਤੇ, ਅਗਨਿ ਦੇ ਆਗੂਪਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਨੂੰ ਦੇਵਸੈਨਾ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਹੇ ਰਾਮ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਸੁਭਾਗੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ, ਜੇਕਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤਿ ਨਾਲ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਕੰਦਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ। ਇੱਥੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੰਤਤੀਸਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਠੱਤੀਸਵਾਂ ਸਰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਹੋਰ ਬਚਨ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਵੀਰ, ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਗਰ ਸੀ। ਉਹ ਧਰਮੀਕ ਅਤੇ ਨਿਆਂਯੁਕਤ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਨਿਸੰਤਾਨ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਮ, ਸਗਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਰਾਣੀ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਨੇਕ ਅਤੇ ਸੱਚੀ। ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸੁਮਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੁਪਰਨ ਦੀ ਭੈਣ ਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਹਿਮਵਤ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਭਰਗੁਪ੍ਰਸਰਵਣ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਤਪ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਸੋ ਸਾਲ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਸਤ੍ਯਵਾਨ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਗੁ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਗਰ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ। "ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੈਨੂੰ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਅਤੁੱਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ।" "ਤੇਰੀ ਇੱਕ ਪਤਨੀ, ਪ੍ਰਿਯ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਗੀ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਚਲਾਏਗਾ; ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਗੀ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਰਾਣੀਆਂ ਨੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅੱਗੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗੀ ਤੇ ਕੌਣ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ? ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਵਚਨ ਸੱਚ ਹੋਵੇ।" ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਗੁ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਉਹੀ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਲਏ, ਜਾਂ ਦੂਜੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਉਰਜਾਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਲਏ—ਜੋ ਵਰ ਤੁਸੀਂ ਚੁਣੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਰਘੁ ਕੁਲ ਵੰਸ਼ੀ, ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਨੇ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਲੈਣ ਦਾ ਵਰ ਚੁਣਿਆ। ਫਿਰ ਸੁਮਤੀ, ਸੁਪਰਨ ਦੀ ਭੈਣ, ਨੇ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਉਰਜਾਵਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਿਆ।