ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰਤਾ ਛਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਵਾਯੁ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਘਣੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਪਲ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ ਤੇ ਫਿਰ ਆਦਰਯੋਗ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਤੇਰੇ ਪਰ, ਤੇਰੇ ਸਹਾਇਕ ਪਰ, ਮੁੜ ਨਵੇਂ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਤੇਰੀ ਵਿਰਤਾ ਵੀ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੈਨੂੰ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦਸਰਥ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਰਾਮ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋਏਗਾ। ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਸੱਚ ਤੇ ਵਿਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਠ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਵਣ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਹਰਨ ਕਰ ਲਏਗਾ। ਰਾਵਣ ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਤੋਂ ਅਜੇਹਾ ਅਜੇਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਮੈਥਿਲੀ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਲਾਲਚ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਲਾਲਚ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਏਗੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਾਰੀ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਰਹੇਗੀ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਵੈਦੇਹੀ ਲਈ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਭੋਜਨ ਦੇਵੇਗਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਮੈਥਿਲੀ, ਜਦ ਉਹ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ ਤੇ ਜਾਣ ਲਵੇਗੀ ਕਿ ਇਹ ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਉਸ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚੋਂ ਹਿੱਸਾ ਰਾਮ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇਗੀ। ਉਹ ਕਹੇਗੀ, “ਜੇ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਭਰਾ-ਇਕ ਰੂਪ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀਵਤ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਭੋਜਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੋਵੇ।” ਫਿਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਦੂਤ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਵਲੋਂ ਭੇਜੇ ਜਾਣਗੇ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਗੇ। ਤੂੰ, ਹੇ ਪੰਛੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣਾ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਨਾ ਜਾ; ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਂਗਾ? ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਤੇ ਥਾਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਤੇਰੇ ਪਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਤੇਰੇ ਪਰ ਮੁੜ ਲਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਇੱਥੇ ਰਹਿ, ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰੇਂਗਾ। ਇਹ ਕਾਰਜ ਤੇਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਵੱਡਿਆਂ, ਤਪਸਵੀਆਂ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵੀ। ਮੈਂ ਵੀ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲੰਮੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ।” ਇਉਂ ਸਤਿਆਰਥ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ਮਈ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਵਚਨਵਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰੀਂਘਦਾ ਹੋਇਆ ਨਿਕਲਿਆ, ਫਿਰ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਹਾਡਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ—ਸੌ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ, ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਬਚਨ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਬੈਠਿਆ ਸੀ। ਜਦ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪੀੜਾ ਤੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਜਦ ਮੌਤ ਦਾ ਭਾਵ ਆਉਂਦਾ, ਮੈਂ ਉਹ ਸੋਚ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾ ਲੈਂਦਾ; ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਯ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੰਦੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਪੂਰਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਧਮਕਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਰਦਾ? ਜਦ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਕਰੁਣਾ ਸੁਣੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਹੋਏ ਸਨ—ਮੈਨੂੰ ਦਸਰਥ ਦੀ ਮਮਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਜਦ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸਭ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਗਈਆਂ, ਤਦ ਮੇਰੇ ਪਰ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਗ ਆਏ; ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਲਾਲੀ ਲਏ ਹੋਏ ਪਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਅਤੁੱਲ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਅਤੁੱਲ ਤਪਸਵੀ ਹੈ, ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਸਨ, ਹੁਣ ਮੁੜ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਜੋ ਤਾਕਤ ਮੇਰੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਜ ਮੁੜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਵੋਗੇ। ਮੇਰੇ ਪਰਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਸੰਪਾਤੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਉੱਡ ਪਿਆ, ਆਪਣੀ ਉਡਾਣ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲਈ। ਉਸਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਫੌਜੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਵਾਯੁ ਦੇਵ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼ ਸਨ, ਆਪਣਾ ਹੌਸਲਾ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਪਾਤੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਣ ਉੱਤੇ, ਵਾਨਰ ਉੱਚਲ ਪਏ; ਇੱਕਜੁੱਟ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਿੰਘ-ਸਮਾਨ ਨਾਇਕ ਗੂੰਜੇ। ਸੰਪਾਤੀ ਵਲੋਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਾਨਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਵੇਖੀ। ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਨਰ ਨਾਇਕਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਲਾ ਲਿਆ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਉਹ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਵਰਗੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇਖਿਆ—ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰੋਏ ਖੜੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ—ਤਾਂ ਵਾਨਰ ਸੂਰਮੇ ਡਰ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਅਪਾਰ ਦੇਖਿਆ ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼, ਤਾਂ ਸਭ ਵਾਨਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਕੰਮ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਕਰੀਏ?” ਫੌਜ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਪਾਤੀ ਦੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਤੇ ਰਾਮ ਕਾਜ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਯਤਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।