ਸੰਪਾਤੀ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਜਟਾਯੂ, ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਹਿਰੀ ਥਕਾਵਟ, ਡਰ ਅਤੇ ਪਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਗੁੰਮਰਾਹੀ ਛਾ ਗਈ, ਇੰਨਾ ਕਿ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ—ਦੱਖਣ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਪੱਛਮ—ਦੀ ਕੋਈ ਪਛਾਣ ਨਾ ਰਹੀ। ਦੁਨੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਵੇਂ ਲੱਗੀ ਜਿਵੇਂ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ। ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਮੈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਵੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਸਾਨੂੰ ਸੂਰਜ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਵੱਡਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਦਾਈ ਦੇ, ਜਟਾਯੂ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗਦਾ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਟਾਯੂ ਆਪਣੇ ਪਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੜਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਰ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਪਰ ਸੜ ਗਏ ਤੇ ਮੈਂ ਹਵਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜਟਾਯੂ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸੜੇ ਹੋਏ ਪਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਨ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ। ਰਾਜ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਪਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ, ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਬਾਹਤਰੀਨ ਬਿਆਨ—ਬਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ—ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕੇਹ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹਵਾ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਧਿਆਨ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਤੇਰੇ ਪਰ, ਤੇਰੇ ਸਹਾਇਕ ਪਰ, ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਪ੍ਰਾਣ, ਸ਼ਕਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਮੁੜ ਮਿਲਣਗੇ।" "ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਹੋਣ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਸ਼ਰਥ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਇક્ષਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨਾਮ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਂਵੇਗਾ।" "ਰਾਵਣ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਦੈਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਅਜੇਯ ਹੈ, ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚੁਰਾ ਲਏਗਾ। ਮੈਥਿਲੀ, ਭਾਵ ਸੀਤਾ, ਚਾਹੇ ਉਸਨੂੰ ਲਾਲਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਏਗੀ। ਇੰਦਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭੋਜਨ ਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਹ ਭੋਜਨ ਦੇਵੇਗਾ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।" "ਸੀਤਾ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦਾ ਜਾਣਕੇ, ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਰਾਮ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇਗੀ। ਉਹ ਆਖੇਗੀ, 'ਜੇ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਭਰਾ-ਸੁਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਹ ਦਿਵਤਾ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਭੋਜਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੋਵੇ।'" "ਰਾਮ ਦੇ ਦੂਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਉੱਥੇ ਆਉਣਗੇ। ਤੂੰ, ਪੰਛੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸੀਂ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਾ ਜਾ; ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ; ਤੇਰੇ ਪਰ ਮੁੜ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਤੇਰੇ ਪਰ ਮੁੜ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰੇਂਗਾ। ਇਹ ਕਾਰਜ ਤੇਰਾ ਵੀ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵੀ।" "ਮੈਂ ਵੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਲੰਮੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇੰਝ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਬੋਲਿਆ। ਹੁਣ, ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦਾ ਤਰੇਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਵਚਨਵਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਮੈਂ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਸੌ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੋ ਗਏ, ਮੈਂ ਸਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਸੁਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਮੈਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਾ ਹੋਈ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸ਼ੰਕਾਵਾਂ ਘੇਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਮੌਤ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦਾ, ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ। ਉਹ ਆਸ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਸ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕੌੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਣੀਆਂ ਪਈਆਂ, ਉਹ ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਰਦਾ? ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਉਸਦੀ ਪੀੜਾ ਸੁਣੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ— ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ; ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਭ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ— ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਸਦੇ ਪਰ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਗ ਆਏ; ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਰਾਂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਰੰਗ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਖ ਕੇ— ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: "ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ੀ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਅਣਮਾਪ ਤਪੋਬਲ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ— ਮੇਰੇ ਪਰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਸਨ, ਹੁਣ ਮੁੜ ਆ ਗਏ ਹਨ; ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸੀ— ਉਹੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਮਰਦਾਨਗੀ ਮੈਂ ਅੱਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ—ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਵੋਗੇ।" "ਮੇਰੇ ਪਰਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।" ਇੰਝ ਸਭ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਸੰਪਾਤੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ— ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਉੱਡਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਡ ਪਿਆ। ਉਸਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਚੇਤੇ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਆਈ, ਉਹ ਵਿਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਬਾਂਦਰ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਰਗੇ ਤਾਕਤਵਰ ਸਨ, ਆਪਣਾ ਹੌਸਲਾ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਾਸਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ।