ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਸੰਪਾਤਿ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਵਰਨਣ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਫਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਚੇ ਮਹਾਤਮਾ ਨਿਸ਼ਾਕਰ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਰੋਂ ਉਸ ਨੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਆਪਣੀ ਤਪस्या ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੜਦੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਆਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰੀਛ, ਗਿੜ੍ਹ, ਬੱਘ, ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਜੰਗਲੀ ਜੰਤੂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਨਦਾਰ ਜੀਵ ਜੀਵਨਦਾਤਾ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੰਤੂ ਵਾਪਸ ਹਟ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੈਨਿਕ ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੰਪਾਤਿ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬਾਹਰ ਆਏ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਸ ਕਾਰਣ ਆਇਆ ਹੈਂ?" ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੰਪਾਤਿ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪੰਖਾਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਵੇਖ ਕੇ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।" ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੋ ਗਿੱਧਾਂ ਦੇਖੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਭਰਾ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਚਾਹੁਣ ਉਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੰਪਾਤਿ ਹੈਂ ਤੇ ਜਟਾਯੁ ਤੈਥੋਂ ਛੋਟਾ। ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਚਰਨ ਫੜ। ਦੱਸ, ਇਹ ਦੁਖ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ? ਤੇਰੇ ਪੰਖ ਕਿਵੇਂ ਸੜੇ? ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਕਿਸ ਨੇ ਦਿੱਤੀ? ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਪਾਤਿ ਨੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਸੁਣਾਈ। ਸੰਪਾਤਿ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਨੁਭਾਵ! ਜਦੋਂ ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਔਖਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਸਾਰਾ ਵਿਰਲਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸੀ। ਮੈਂ ਜਖਮੀ, ਲਜਜਤ, ਬੇਹੋਸ਼ ਅਤੇ ਥੱਕਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਤੇ ਜਟਾਯੁ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਦੂਰੋਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਪਏ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਜ਼ਮਾਉਣ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕ ਸੀ।" "ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਿੱਛਾ ਕਰਾਂਗੇ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵੱਡੇ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ, ਅਸਤ ਹੋਣ ਤੱਕ, ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸਨ। ਕਿਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ, ਤੇ ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।" "ਅਸੀਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉੱਥੋਂ ਅਸੀਂ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ ਹੇਠਾਂ ਵੇਖਿਆ। ਧਰਤੀ ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਗਿਆਂ ਵਾਂਗ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਿਮਾਲਿਆ, ਵਿਂਧਯ ਤੇ ਮਹਾਨ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਐਸੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਹੋਣ।" "ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਭਾਰੀ ਪਸੀਨਾ, ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਡਰ ਆ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਆ ਗਈ। ਸਾਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸਮਝ ਨਾ ਆਈਆਂ—ਦੱਖਣ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਪੱਛਮ—ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਜਿਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਡੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ। ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਮਨ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਸੰਭਾਲੀ।" "ਫਿਰ ਮੈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਸਾਨੂੰ ਸੂਰਜ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੱਡਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਬਿਨਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੇ, ਜਟਾਯੁ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਟਾਯੁ ਮੇਰੇ ਪੰਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਡਿੱਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸੜਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਰਕੇ ਸੜ ਗਿਆ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।" "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਟਾਯੁ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ, ਪਰ ਮੈਂ ਵਿਂਧਯ ਪਰਬਤ ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਪੰਖ ਸੜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਲੋਂ ਅਸਹਾਇ। ਰਾਜ, ਭਰਾ ਤੇ ਪੰਖਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਪਾਤਿ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੀੜਾ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ। ਫਿਰ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰੇ ਪੰਖ, ਸਹਾਇਕ ਪੰਖ, ਅੱਖਾਂ, ਪ੍ਰਾਣ, ਤਾਕਤ—ਸਭ ਨਵੇਂ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਨਿਧਾਰਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।" "ਇਕ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਇکشਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਤੇਜੀ ਵਾਲਾ, ਰਾਮ ਨਾਮ ਹੋਵੇਗਾ। ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਸੱਚ ਤੇ ਵਿਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਗਾ। ਰਾਵਣ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਤੋਂ ਅਜੇਹਾ ਅਜੇਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਮੈਥਿਲੀ, ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਲਾਲਚਾਂ, ਵੰਞਣਾਂ ਤੇ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਲਲਚਾਈ ਜਾਵੇਗੀ, ਪਰ ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਏਗੀ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਰਹੇਗੀ। ਇੰਦਰ, ਉਸ ਲਈ ਪਰਮ ਭੋਜਨ ਦੇਵੇਗਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਮੈਥਿਲੀ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਪਾ ਕੇ, ਸਮਝ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿ ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹਿੱਸਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭੇਜੇਗੀ।" "ਉਹ ਆਖੇਗੀ, ਜੇ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਇਲਾਹੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਭੋਜਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਰਾਮ ਦੇ ਦੂਤ, ਵਾਨਰ ਜਿਹੜੇ ਉੱਥੇ ਆਉਣਗੇ, ਤੂੰ, ਹੇ ਪੰਛੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸੇਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਪਾਤਿ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ, ਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਮਹਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਪਾਤਿ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਜੀਵਨ, ਨਵੀਂ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਰਾਮਕਾਜ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲਿਆ।