ਸੰਪਾਤੀ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਮ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ—ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਵਚਨ ਦੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਸੰਪਾਤੀ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਕਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਆਖਰਕਾਰ, ਬਿਨਾਂ ਪਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪਰ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਬਚਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਤੇਰੇ ਸ਼ੌਰਯ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਕਰਾਂਗਾ। ਰਾਮ ਦਾ ਕੰਮ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਭੇਜੇ ਹੋਏ ਹੋ, ਇਤਨੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਡਰਾਉਣੇ ਹੋ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬਾਜ਼ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਉਹ ਤੀਰ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਦਸ-ਮੁਖੀ ਰਾਵਣ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਔਖਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਹੋਰ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ, ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਿਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਢਿਲਾਈ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਇਕੱਤਹਾਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਵਾਨਰ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਉਸ ਗਿੱਧ ਸੰਪਾਤੀ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਸੰਪਾਤੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਫੇਰ ਬੋਲਿਆ, ਜਦ ਅੰਗਦ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਸੰਪਾਤੀ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਵਾਨਰੋ, ਚੁੱਪ ਰਹੋ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਮੈਥਿਲੀ (ਸੀਤਾ) ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਸੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਝੁਲਸ ਗਿਆ ਸੀ। ਛੇ ਰਾਤਾਂ ਬਾਅਦ ਜਦ ਮੈਂ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਭੁੱਲਭੁੱਲੈਏ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ ਪਰ ਕੁਝ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ, ਝੀਲਾਂ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਵੇਖੇ, ਤਦ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਨਿਸ਼ਾਕਰ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾ-ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਿਆ। ਜਦ ਧਰਮਾਤਮਾ ਨਿਸ਼ਾਕਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਸਿਧਾਰ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਵਿਂਧਿਆ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਥੱਲੇ ਉਤਰਾ, ਤੇ ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ, ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ। ਜਟਾਯੂ ਅਤੇ ਮੈਂ, ਦੋਵੇਂ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਆਏ ਸੀ। ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਸਨ; ਕੋਈ ਵੀ ਦਰਖ਼ਤ ਨਾ ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੀ, ਨਾ ਫਲ ਤੋਂ। ਮੈਂ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੇਠਾਂ ਆ ਕੇ ਠਹਿਰ ਗਿਆ, ਉੱਚੇ ਨਿਸ਼ਾਕਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ। ਫਿਰ ਦੂਰੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਚਮਕਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉੱਤਰੀ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਉਣ ਉੱਤੇ, ਰੀਛ, ਲੱਕੜਬੱਗੇ, ਬਾਘ, ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਜਿੰਦ ਜਾਨਵਰ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੇਵਕ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਤੇ ਮੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸੋਮਿਆ, ਤੇਰੇ ਪੰਖਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੋ ਗਿੱਧ ਵੇਖੇ ਹਨ—ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਭਰਾ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੰਪਾਤੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਜਟਾਯੂ ਤੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ। ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਚਰਨ ਫੜ। ਤੇਰੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਪੰਖ ਕਿਵੇਂ ਗਿਰੇ? ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਕਿਸ ਨੇ ਦਿੱਤੀ? ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ।” ਹੁਣ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕੱਤਹਾਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਔਖਾ ਕੰਮ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਵੀ ਸੀ। “ਹੇ ਮਾਹਤਮਾ, ਜਖਮੀ, ਲੱਜਤ ਅਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਮੈਂ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਟਾਯੂ ਅਤੇ ਮੈਂ, ਦੋਵੇਂ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦੂਰੋਂ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਛਲਾਂਗ ਲਾਈ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲਈ। ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਦਾਅ ਲਾਇਆ: ਸੂਰਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸਨ, ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਛਨ-ਛਨ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਕਈ ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਵੇਖਿਆ। ਅਸੀਂ ਜਲਦੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ; ਉੱਥੋਂ ਅਸੀਂ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ ਹੇਠਾਂ ਵੇਖਿਆ। ਧਰਤੀ ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਲੱਗੀ, ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਗਿਆਂ ਵਾਂਗ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਿਮਾਲਿਆ, ਵਿਂਧਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਅਜਗਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੌਦ ਵਿੱਚ।