ਸੰਪਾਤੀ ਨੇ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਨੁਮਤੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਕੇ ਮਹेੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਥੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਚੱਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ, ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਰਸਤਾ ਰੋਕਿਆ, ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਚੁੱਪ ਰਹਿਆ। ਉਥੇ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਆਕਾਰੀ ਕਾਲੀ ਕਾਜਲ ਦੀ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਗੱਡੀ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਮਨ ਵਿਚ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਨਮ੍ਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਰਸਤਾ ਮੰਗਿਆ, ਭੁੱਖ ਦੀ ਲੋੜ ਕਰਕੇ। ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਾਰਦਾ ਨਹੀਂ; ਨੀਚਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੌਣ? ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਡਿਆ ਜਿਵੇਂ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਦਬਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਦਿਵਯ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਇਆ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਸੀਤਾ ਜੀਵਤ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।' ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਚੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਰਾਵਣ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਮੈਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਦੇਖੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠ ਥੱਕ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਪੁਕਾਰ ਰਹੀ ਸੀ—ਇਹ, ਪ੍ਰੀਤਮ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜੋ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ। ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ; ਪਰ, ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਨਿਰਣੈ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਬਿਨਾ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪਰ, ਜੋ ਮੈਂ ਬੋਲ ਕੇ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ— ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ੌਰਯ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਕੇ, ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਕਰਾਂਗਾ। ਨਿਸਚਿਤ, ਜੋ ਰਾਮ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਵੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਵਧੀਆ ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਨਿਰਣੈਸ਼ੀਲ ਹੋ। ਮੁੱਕਦਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਹੋਏ, ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਡਰਾਉਣੇ ਹੋ; ਅਤੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬਾਜ਼ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਦਸ-ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ, ਜੋ ਸਮਰਥ ਹੋ, ਕੁਝ ਵੀ ਔਖਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੋਰ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ, ਪੱਕਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਵਧੀਆ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ, ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਵਿਅੰਜਨ ਵਾਲੀ ਇਕਸਠੀਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਲ-ਸੰਸਕਾਰ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮੁੱਕਦਰ ਮੁਖੀਆਂ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਸੰਪਾਤੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਸੰਪਾਤੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁਬਾਰਾ ਬੋਲਿਆ, ਜਦ ਅੰਗਦ ਉਥੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਮੁੱਕਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੁੱਕਦਰਾਂ, ਚੁੱਪ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਮੈਥਿਲੀ ਬਾਰੇ ਜੋ ਸਚ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੈਂ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜਲਿਆ ਹੋਇਆ। ਛੇ ਰਾਤਾਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਸ਼ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਭੁੱਲ-ਭੁੱਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਕੁਝ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਜੰਗਲ, ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਾਪਸ ਆਈ। ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਵਿਂਧਿਆ ਹੈ, ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਖੁਸ਼ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਇਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਨਿਸ਼ਾਕਰ ਨਾਮਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਇਸ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ; ਧਰਮਕ ਨਿਸ਼ਾਕਰ ਦੇ ਸੁਵਰਗ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿੰਧਿਆ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਤਰ ਕੇ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ, ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ; ਉਸ ਨੂੰ ਜਟਾਯੂ ਤੇ ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਮਿਲਦੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੇੜੇ, ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਵਗਦੀ ਸੀ; ਕੋਈ ਦਰਖ਼ਤ ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਫਲ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਕ ਦਰਖ਼ਤ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਆਸਰਾ ਲਿਆ, ਉਡੀਕ ਕਰਦਿਆਂ, ਨਿਸ਼ਾਕਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ। ਫਿਰ, ਮੈਂ ਦੂਰੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਭਿਆਨਕ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਲੂ, ਲੂਹ, ਬਾਘ, ਸਿੰਘ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜੀਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਆਉਣ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੈਨਿਕ ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਗਿਆ; ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਤੇ ਮੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਿੱਠੇ, ਤੇਰੇ ਪੰਖਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ: ਦੋਵੇਂ ਪੰਖ ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਲ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਜਿੰਦ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਗਿਧ ਵੇਖੇ ਹਨ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਗਿਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਭਰਾ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੰਪਾਤੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਜਟਾਯੂ ਤੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਫੜ। ਤੇਰੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਪੰਖ ਕਿਵੇਂ ਗਿਰੇ? ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਕਿਸ ਨੇ ਦਿੱਤੀ? ਮੈਂ ਜੋ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ।