ਜਾਮਬਵਾਨ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਮਿਲਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੰਪਾਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸੀਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਉਸਨੂੰ ਕਿਸਨੇ ਦੇਖਿਆ? ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਲੈ ਗਿਆ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਬਣੋ।” ਉਹ ਅੱਗੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਦਸ਼ਰਥਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਲੋਂ ਛੱਡੇ ਜਾਦ ਦੀ ਗਰਜ ਵਾਂਗ ਵੱਜਦੇ ਹਨ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਪਾਤੀ ਨੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਵਾਨਰਾਂ ਵਲੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਲੈਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਬੋਲਿਆ, “ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਹਰਨ ਬਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ, ਕਿਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ।” ਸੰਪਾਤੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲੇ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਬੁੱਢਾ ਅਤੇ ਅਸਹਾਇ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਉੱਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਖਾਣਾ ਦੇ ਕੇ ਜੀਊਂਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਐਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਾਂ। ਗੰਧਰਵ ਆਪਣੇ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਹਨ, ਸੱਪ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਤੀਬਰ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੀ ਭੁੱਖ ਵੀ ਤੀਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਭੁੱਖਾ ਸੀ ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਲਈ ਤਰਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ ਸੀ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਹ, ਖਾਣੇ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਸੱਚ ਸੱਚ ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਪਿਤਾ ਜੀ, ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਮਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਡਿਆ ਅਤੇ ਮਹੇਂਦਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਰਸਤਾ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਚੁੱਪਚਾਪ। ਉੱਥੇ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਉਹ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਕਾਜਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਠਾਣ ਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਨਮ੍ਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਤੋਂ ਰਸਤਾ ਮੰਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਚਾਹ ਕਾਰਨ। ਦਰਅਸਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜੋ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਾਂਗ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਇੰਨੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਚਲਿਆ ਜਿਵੇਂ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਸਿਮਟਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਮਿਲਿਆ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਭਾਗ ਨਾਲ਼ ਸੀਤਾ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾਰ ਸਿੱਧਾਂ ਵਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਰਾਵਣ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਦਸ਼ਰਥਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਹਣੇ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਞੀ ਹੋਈ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਕਾਰ ਰਹੀ ਸੀ—ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੇ ਵਚਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਪਰ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ, ਇੱਕ ਬਿਨਾ ਪਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਬਚਨ ਦੇ ਆਸਰੇ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੁਣ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਕੇ ਜੋ ਕਹਿਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਬਚਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨਪਸੰਦ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ। ਦਰਅਸਲ, ਜੋ ਕੁਝ ਰਾਮ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਵੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹੋ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਡਰਾਉਣੇ ਹੋ; ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬਾਜ਼ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਉਹ ਤੀਰ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹਨ, ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਦਸ-ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ, ਜੋ ਸਮਰਥ ਹੋ, ਕੁਝ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ—ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵਰਗੇ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਕੰਮ ਵਿਚ ਢਿੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਪਾਤੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸਭ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਗਿੱਧ ਨੂੰ ਚਾਰੀਂ ਪਾਸੋਂ ਘੇਰ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਸੰਪਾਤੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੁੜ ਬੋਲੇ, ਜਦ ਅੰਗਦ ਉੱਥੇ ਬੈਠਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਉਸਦੇ ਚਾਰੀਂ ਪਾਸੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਮੈਥਲੀ ਬਾਰੇ ਜੋ ਸੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੈਂ ਇਸ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਿਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਛੇ ਰਾਤਾਂ ਬਾਅਦ ਜਦ ਮੈਂ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਗੁੰਮਸੁਮ, ਮੈਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ ਪਰ ਕੁਝ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਜੰਗਲ, ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਮੁੜ ਆ ਗਈ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਚਹਕਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਆਦਰਯੋਗ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਨਿਸ਼ਾਕਰ ਨਾਮਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਇਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਿਆ; ਧਰਮਾਤਮਾ ਨਿਸ਼ਾਕਰ ਦੇ ਸਵਰਗ ਵਲ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿੰਧਿਆ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਦਰਭੀ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ, ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ; ਜਟਾਯੁ ਅਤੇ ਮੈਂ, ਦੋਵਾਂ, ਅਕਸਰ ਉਸਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਉਸਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਵੱਗਦੀ ਸੀ; ਕੋਈ ਵੀ ਰੁੱਖ ਨ ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੀ, ਨ ਫਲ ਤੋਂ।