ਸੰਪਾਤੀ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਚੌਥਾ ਰਸਤਾ ਸ਼੍ਯੇਨ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਪੰਜਵਾਂ ਗਿੱਧਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋਸ਼, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਛੇਵਾਂ ਰਸਤਾ ਹੰਸਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਗਰੁੜ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਚਾਲ ਹੈ; ਗਰੁੜ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ। ਇੱਕ ਨਿੰਦਨਯੋਗ ਕੰਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਮਾਸਹਾਰੀ ਹੋ ਗਏ; ਇਹ ਵੈਰ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਕਰਕੇ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੈਂ ਹੁਣ ਪਤਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਵੀ ਗਰੁੜ ਵਾਂਗੁਂ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਭੋਜਨ, ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਵਾਨਰੋ, ਅਸੀਂ ਸੌ ਯੋਜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਡਾ ਜੀਵਨ-ਚਲਨ ਕੁਦਰਤ ਵੱਲੋਂ ਤੈਅ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੂਰ ਤੱਕ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ; ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਲੱਭੋ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਵੈਦੇਹੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੋਗੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਵੋਗੇ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਵਰੁਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਉਥੇ ਲੈ ਜਾਵਾਂ; ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰਾਂਗਾ।” ਫਿਰ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਸੰਪਾਤੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਖ ਸੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਡੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕੰਡੇ ਉੱਤੇ, ਸੰਪਾਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰਵਾਈ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਉਸ ਥਾਂ ਲੈ ਆ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਝ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਪੰਜਵਾਂ-ਨੌਂਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਵਾਰਤਾ ਸੁਣੋ। ਸੰਪਾਤੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਜਾਮਬਵਾਨ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਜਮੀਨ ਤੋਂ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸੀਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਕਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ? ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਲੈ ਗਿਆ? ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ, ਤੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਬਣੋ।” “ਕੌਣ ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗੁਂ ਵੱਜਦੇ ਹਨ?” ਸੰਪਾਤੀ ਨੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖਬਰ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਹ ਵਾਕ ਬੋਲੇ। “ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਅਪਹਰਨ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣੀ, ਕੌਣ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ। ਮੈਂ, ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲੇ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਕਈ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਪਾਰਸ਼੍ਵ, ਜੋ ਉਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕੇ ਜੀਵਿਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਐਸੇ ਹਾਲ ਵਿਚ ਹਾਂ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤਿੱਖੀ ਹੈ, ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਗੁੱਸਾ ਤਿੱਖਾ ਹੈ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚ ਡਰ ਵੀ ਤਿੱਖਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਡੀ ਭੁੱਖ ਵੀ ਤਿੱਖੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਭੁੱਖਾ ਸੀ ਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ ਸੀ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਲਣ ਸਮੇਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਹ, ਭੋਜਨ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਂਦਾ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਬੋਲੀ। ‘ਪਿਤਾ, ਭੋਜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉਡਿਆ ਤੇ ਮਹਿੰਦ੍ਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਠਹਿਰ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕਿਆ, ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਤੇ ਚੁੱਪ। ਉਥੇ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗੁਂ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਕਾਲੀ ਕਾਜਲ ਦੀ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਡੱਲੀ ਵਾਂਗੁਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਮਨ ਵਿਚ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ, ਨਰਮ ਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਰਸਤਾ ਮੰਗਿਆ, ਭੋਜਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਿਆਂ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਆਏ ਨੂੰ ਵੱਜਦਾ ਹੈ; ਨੀਵਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ? ਫਿਰ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਐਸੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਦਬਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ; ਤੇ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਮਿਲਿਆ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, ‘ਭਾਗ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਜੀਵਿਤ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।’ ਇੰਝ ਉੱਚ-ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਵਣ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਲੁਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਦੁੱਖ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ, ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ—ਇਹ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜੋ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ। ਸੁਪਾਰਸ਼੍ਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਪਰ, ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ, ਪੰਖ-ਰਹਿਤ ਪੰਛੀ ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪਰ, ਜੋ ਮੈਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਬਚਨ ਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ— ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ੌਰਯ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ ਕਹਿਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਬਚਨਾਂ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਜੋ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਕਰਾਂਗਾ। ਜੋ ਰਾਮ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਵੀ ਕੰਮ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਵਧੀਆ ਨਿਰਣੈ ਵਾਲੇ, ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਹੋਏ ਹੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਡਰਾਉਣੇ ਹੋ; ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬਾਣ, ਗਰੁੜ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਿਆਰ ਹਨ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਦਸ-ਮੁੰਹਾ ਰਾਵਣ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ, ਜੋ ਯੋਗ ਹੋ, ਕੁਝ ਵੀ ਔਖਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੋਰ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ—ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰ ਲਵੋ; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮਝਦਾਰ, ਤੁਸੀਂ ਕੰਮ ਵਿਚ ਢੀਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਹੁਣ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਵਿਚ, ਇਕੱਤਰ-ਸਠੀ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ।