ਵਿਸ਼ਰਵਾਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਦਾ ਭਰਾ, ਰਾਵਣ, ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਗਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਇਕ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੋਂ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਹੈ। ਲੰਕਾ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਗਰੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਜੰਬੂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਨ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚੌਬਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਨਗਰੀ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਲੰਕਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਹੀ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਦੁਖੀ ਵੈਦੇਹੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਜਨਕ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਮੈਥਿਲੀ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਬੰਦ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖੋਗੇ। ਲੰਕਾ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੱਕ, ਪੂਰੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੋਗੇ, ਉਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਵਣ ਮਿਲੇਗਾ। ਐ ਵਾਨਰੋ, ਉਥੇ ਜਲਦੀ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੋ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੋਗੇ। ਪਹਿਲਾ ਰਸਤਾ ਉਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਲਿੰਗਾ ਆਦਿ। ਦੂਜਾ ਰਸਤਾ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਤਾਕਤਵਰ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਫਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੀਜਾ ਰਸਤਾ ਭਾਸਾ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਤੇ ਕੁਰਰਾਂ ਦਾ ਚੌਥਾ। ਸ਼ੇਨ ਪੰਛੀ ਪੰਜਵਾਂ ਰਸਤਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਗਿੱਧਾਂ ਲਈ ਛੇਵਾਂ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਹੰਸਾਂ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਦਾ ਰਸਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਵੰਸ਼ ਵੀ ਗਰੁੜ ਤੋਂ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ! ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਅਸੀਂ ਦੋਸ਼ਯੋਗ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਮਾਸਹਾਰੀ ਹੋ ਗਏ; ਇਹ ਵੈਰ ਜੋ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਅਤੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਵੀ ਗਰੁੜ ਵਰਗਾ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ, ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਵਾਨਰੋ, ਅਸੀਂ ਸੌ ਯੋਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰੀਤ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਐਸੇ ਬਣਾਈ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੂਰ ਤੱਕ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ; ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਹੇਠ ਹੈ। ਹੁਣ, ਲੂਣ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਇ ਲੱਭੋ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਵੈਦੇਹੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੋਗੇ, ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਓ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਵਰੁਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਉਥੇ ਲੈ ਚਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਉਥੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਜਲ ਦਿਆਂਗਾ। ਫਿਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੜੇ ਹੋਏ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਂਪਾਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਸ ਥਾਂ ਵਾਪਸ ਛੱਡ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ। ਹੁਣ, ਉਨਚਾਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਮਿੱਠੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਜਾਮਵੰਤ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ, “ਸੀਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਕਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ? ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਲੈ ਗਿਆ? ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ ਅਤੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਰਾਹਦਰਸ਼ਕ ਬਣੋ।” ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗ ਚੁਸਤ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ? ਉਹ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਹਰਨ ਬਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ, ਕਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਚੌੜੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ। ਮੈਂ, ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜ਼ੀਰ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਕਈ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਨਾਮ ਦਾ, ਜੋ ਉੱਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਹਾਰ ਦੇ ਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਾਂ। ਗੰਧਰਵ ਆਪਣੇ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇ ਹਨ, ਸੱਪ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇ ਹਨ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵੀ ਤਿੱਖਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੀ ਭੁੱਖ ਵੀ ਤਿੱਖੀ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਭੁੱਖਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਹਾਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ ਸੀ, ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਹ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਨੁਮਤੀ ਲੈ ਕੇ, ਸੱਚ ਬੋਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਮਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਡ ਕੇ ਮਹੇਂਦਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਮੁਹਾਨੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜੋ ਦੋ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਰਸਤਾ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਖਾਮੋਸ਼ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਮੈਂ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਇਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲੇ ਸੁਰਮੇ ਦਾ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਢੇਰ ਹੋਵੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਮਨ ਵਿਚ ਥਿਰ ਹੋ ਕੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਲਈ, ਨਰਮ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਰਸਤਾ ਮੰਗਿਆ। ਦਰਅਸਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਨੀਚਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ? ਫਿਰ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਮੋੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੈਵੀ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਭਾਗ ਨਾਲ, ਸੀਤਾ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੌਰ ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ।’ ਇਉਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਜਲੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਵਣ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਞੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ।