ਇਹ ਵਾਅਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤੁੱਵੰਜਾ (57ਵਾਂ) ਅਤੇ ਅਠਵੰਜਾ (58ਵਾਂ) ਸਰਗ ਹੈ। ਹੁਣ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। ਜਦੋਂ ਹਨੂਮਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਗਿੱਧ ਦੀ ਦੁਖ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਵਿਹਾਰ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਉਪਵਾਸ ਲਈ ਬੈਠੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਿੱਧ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਰਣਾ ਲਿਆ ਕਿ, "ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵੇਗਾ।" ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, "ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੈਠੇ ਰਹੀਏ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਖਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇੱਥੋਂ ਜਲਦੀ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ।" ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਇਕ ਮਤ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅੰਗਦ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੇ ਸੀ, ਉਸ ਗਿੱਧ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ, "ਏ ਪੰਛੀ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾਮਾ ਰਿਕਸ਼ਰਾਜ ਨਾਮਕ ਇਕ ਬੜਾ ਬਲਵਾਨ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸੀ—ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਵਾਲੀ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵਾਲੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।" "ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਦੰਡਕ ਅਰਨ੍ਯ ਵਿਚ ਆਏ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਤਦ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਜਟਾਇੂ ਨਾਂ ਦੇ ਗਿੱਧ ਰਾਜਾ, ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਂਦੇ ਵੇਲੇ ਦੇਖ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਰਥ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮੈਥਿਲੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਥਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਮਰ ਦਰਾਜ਼ ਜਟਾਇੂ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਗਿੱਧ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ।" "ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਮੇਰੇ ਚਾਚਾ ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰ ਲਈ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਗਰੀਵ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਮੁੱਖੀਆਂ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭੇਜੇ ਗਏ।" "ਅਸੀਂ ਹਰ ਥਾਂ ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਸੀਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕੇ। ਦੰਡਕ ਅਰਨ੍ਯ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਖੁਲ੍ਹੀ ਇਕ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਗੁਫਾ ਮਾਇਆ ਦੀ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਹੀਨਾ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਉਲੰਘਣ ਕਰ ਬੈਠੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।" "ਜੇਕਰ ਕਾਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ), ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰ ਗਏ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਜੀਊਣ ਦੀ ਕੋਈ ਆਸ ਨਹੀਂ।" ਹੁਣ ਅਗਲਾ ਸਰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਆਸ ਛੱਡ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਿੱਧ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਭਰ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। "ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਜਟਾਇੂ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਸੀ।" "ਮੈਂ ਬੁਢ਼ੇਪੇ ਅਤੇ ਪੰਖਾਂ ਦੇ ਝੜ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਸਹਿ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਭਰਾ ਦੀ ਵੈਰੀਤਾ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਸੁਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਜਟਾਇੂ ਦੋਵੇਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤਪਦੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਅਸੀਂ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਰਸਤਾ ਛਾਂਪਦੇ ਹੋਏ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਦੇ ਗਏ, ਪਰ ਜਦ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਟਾਇੂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟਣ ਲੱਗੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਪੰਖ ਸੜ ਗਏ ਤੇ ਮੈਂ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।" ਜਦ ਜਟਾਇੂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਸੰਪਾਤੀ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸੀ, ਤਾਂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਜਟਾਇੂ ਬਾਰੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇ, ਰਾਵਣ ਉਸ ਰਾਛਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।" "ਉਹ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਦਾ ਰਾਛਸ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੂਰ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।" ਤਦ ਜਟਾਇੂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੰਪਾਤੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਉਰਜਾਵਾਨ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬੋਲਿਆ, "ਮੈਂ ਹੁਣ ਪੰਖਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਦਦ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਮੈਂ ਵਰੁਣ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਦਮਾਂ ਨੂੰ, ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਥਨ ਦੀ ਕਥਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਰਾਮ ਦਾ ਜੋ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਬੁਢ਼ਾਪਾ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਖੋਹ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਾਂਸ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ, ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਨੂੰ, ਰਾਵਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਹੈ, ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਔਰਤ 'ਰਾਮ! ਰਾਮ!' ਤੇ 'ਲਕਸ਼ਮਣ!' ਚੀਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਗਹਣੇ ਸੁੱਟ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ।" "ਉਸ ਦੀ ਚੁੰਨੀ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਾਲੇ ਰਾਛਸ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀ।" "ਮੈਂ ਰਾਮ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣ ਕੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸੀਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਰਾਛਸ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" "ਰਾਵਣ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਰਵਾਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਵਣ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਪਾਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।