ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤ੍ਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸੀ, ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ—ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਖ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਹਨ—ਉਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਨਾਸਕੋ, ਮੈਂ ਇਸ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਮਾਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਸਤਾਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਪੰਛੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ 'ਤੇ ਸੰਦਹ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਬੈਠੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਇੱਕ ਕਠੋਰ ਨਿਰਣੈ ਲਿਆ: "ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਲਏਗਾ।" ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਥੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੈਠੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਜਲਦੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵਾਂਗੇ।" ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਨਿਰਣੈ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਅੰਗਦ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੇ, ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਦਰ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਰਿਕਸ਼ਰਾਜਾ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਪੁਰਖਾ ਸੀ, ਹੇ ਪੰਛੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤ੍ਰ ਧਰਮਵਾਨ ਸਨ—ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਵਾਲੀ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵਾਲੀ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਥੀ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ, ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਚੱਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਜਟਾਯੁ, ਗਿੱਧਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਦੇਹ ਦੀ ਪੁੱਤ੍ਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖਿਆ; ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਰਥ ਛੱਡਣ ਤੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਣ 'ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ, ਥੱਕੇ ਅਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਜਟਾਯੁ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਗਿੱਧ ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਮੇਰੇ ਚਾਚਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ; ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ, ਮੁੱਖ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ, ਭੇਜਿਆ। ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਹਰ ਥਾਂ ਖੋਜੀ, ਪਰ ਸੀਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ। ਅਸੀਂ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਜਿਆ, ਪਰ ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਮਾਇਆ ਦੀ ਜਾਦੂਈ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ; ਉਥੇ, ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਹੀਨਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ, ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹਾਂ ਅਤੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਕਾਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕੋਈ ਆਸ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਅਜਿਹੇ ਹੀ, ਜਦ ਬਾਂਦਰ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਚੁਕੇ ਸਨ, ਦੁਖੀ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਿੱਧ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂਆਂ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। "ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਹੇ ਬਾਂਦਰੋ, ਜਟਾਯੁ ਸੀ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਬੁੜਾਪੇ ਅਤੇ ਪੰਖਾਂ ਦੇ ਖੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਿਆ, ਪਰ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਭਰਾ ਦਾ ਵੈਰ ਲੈਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ। ਕਈ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਅਸੀਂ ਆਸਮਾਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਉੱਡੇ; ਪਰ ਜਦ ਅਸੀਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਭਾਗ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਟਾਯੁ ਥੱਕਣ ਲੱਗਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲਿਆ। ਮੇਰੇ ਪੰਖ ਸੜ ਗਏ, ਮੈਂ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਹੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਕੋਈ ਖਬਰ ਨਹੀਂ ਪਾਈ। ਜਦ ਜਟਾਯੁ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਸੰਪਾਤੀ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਅੰਗਦ, ਜੋ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੀ, ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਜਟਾਯੁ ਦੇ ਭਰਾ ਬਾਰੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੀ ਰਹਾਇਸ਼ ਦੱਸੋ। ਉਹ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਦ-ਬੁਧਿ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਨੇੜੇ ਹੈ ਜਾਂ ਦੂਰ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਫਿਰ, ਜਟਾਯੁ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ: "ਮੈਂ ਇੱਕ ਗਿੱਧ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਖ ਸੜ ਗਏ ਹਨ, ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਬਾਂਦਰੋ; ਪਰ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਦਦ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਵਰੁਣ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ; ਮੈਂ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮंथਨ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਰਾਮ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਬੁੜਾਪੇ ਨੇ ਖੋ ਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ। ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ, ਸੋਹਣੀ ਨਾਰੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਮੰਦ-ਚਿੱਤ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹੈ, ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ 'ਰਾਮ! ਰਾਮ!' ਅਤੇ 'ਲਕਸ਼ਮਣ!' ਚੀਕ ਰਹੀ ਸੀ—ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਨਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਗਹਣੇ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਅੰਗ ਹਿਲਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ, ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ, ਕਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਉਲਲੇਖ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੀ ਰਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।