ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪੰਛੀ, ਜੋ ਮਰੇ ਹੋਏ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਸੀ, ਬੋਲਿਆ, "ਮੈਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂ ਲਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਗਲ ਸੁਣਕੇ, ਜੋ ਪੰਛੀ ਖਾਣ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅੰਗਦ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਦੇਖੋ, ਇਹ ਸੀਤਾ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਹੈ, ਯਮਰਾਜ ਖੁਦ ਇਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ।" ਅੰਗਦ ਨੇ ਦੁਖ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਰਾਮ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਜਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ; ਇਹ ਅਣਦੇਖੀ ਮੁਸੀਬਤ ਬਾਂਦਰਾਂ 'ਤੇ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।" ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ, ਜਟਾਯੂ ਪੰਛੀ-ਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਸੀਤਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣੀ ਗੱਲਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਦੱਸ ਦਿਤੀਆਂ। "ਜਿਵੇਂ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਰਾਮ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡਿਆ, ਐਸਾ ਹਰ ਜੀਵ—even ਜਾਨਵਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਵੀ—ਰਾਮ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਵਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ," ਅੰਗਦ ਆਖਦਾ ਹੈ। "ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਦਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਰਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ, ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਜਟਾਯੂ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਕਰ ਗਿਆ; ਅਸੀਂ ਵੀ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਲਈ, ਥਕ-ਹਾਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। "ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਥਿਲੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ; ਜਟਾਯੂ-ਰਾਜ ਪੰਛੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹੈ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰ ਗਿਆ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ।" "ਜਟਾਯੂ ਦੀ ਮੌਤ, ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੌਤ, ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਚੋਰੀ—ਇਸ ਕਾਰਨ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।" ਅੰਗਦ ਨੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵਾਲੀ ਦੀ ਮੌਤ, ਰਾਮ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ, ਅਤੇ ਕੈਕਈ ਦੇ ਵਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦੁਖ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਕੇ, ਅਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੰਛੀ-ਰਾਜ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੇ ਮਮਤਾ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ। ਅੰਗਦ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇਜ਼ ਚੋਚ ਵਾਲਾ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਬੋਲਿਆ, "ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਜਟਾਯੂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?" "ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ਸ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਵਿਚ ਜੰਗ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਮੈਂ ਅੱਜ, ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਿਆ।" ਪੰਛੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ, ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਓ।" "ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਇਆ; ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਸੁਣਾਂ।" "ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਜਟਾਯੂ, ਜੋ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਦਸ਼ਰਥ—ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ?" "ਜਿਸ ਲਈ ਰਾਮ, ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਇੰਨਾ ਕੀਮਤੀ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਪੱਖ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਹਨ, ਮੈਂ ਉੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਦੁਸ਼ਮਨ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਓ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤਵਾਂ-ਪਚਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਪੰਛੀ ਦੀ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਉਪਵਾਸ ਲਈ ਬੈਠੇ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਨਿਰਣੇ ਕੀਤਾ, "ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਜੇਕਰ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇੱਥੋਂ ਜਲਦੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵਾਂਗੇ।" ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਨਿਰਣੇ ਕੀਤਾ; ਅੰਗਦ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਕੇ, ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। "ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਦਰ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਰਿਕਸ਼ਰਾਜ; ਉਹ ਮੇਰਾ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸੀ, ਪੰਛੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਵਾਨ ਸਨ।" "ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਵਾਲੀ, ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ; ਵਾਲੀ, ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਬਾਂ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਥ-ਯੋਧਾ, ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।" "ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਮ ਦਾ ਪਥ ਅਪਣਾਇਆ।" "ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਜਬਰ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਰਾਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਪੰਛੀ-ਰਾਜ ਜਟਾਯੂ ਸੀ।" "ਉਸ ਨੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਵੈਦੇਹਾ ਦੀ ਧੀ, ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਿਆ; ਰਾਵਣ ਦਾ ਰਥ ਡਿੱਗਾ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਿਆ, ਥਕਿਆ ਅਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਜਟਾਯੂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰ ਗਿਆ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਛੀ-ਰਾਜ ਵੱਡੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰ ਗਿਆ; ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ।" "ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਮੇਰੇ ਚਾਚਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ; ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ, ਮੁੱਖ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ, ਭੇਜਿਆ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਅਸੀਂ ਹਰ ਥਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਗਏ, ਪਰ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।" "ਅਸੀਂ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਜੀ, ਪਰ ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲੀ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ।" "ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਮਾਇਆ ਦੀ ਜਾਦੂਈ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ; ਉਥੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਮਹੀਨਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ, ਸਮਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਤੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।" "ਜੇਕਰ ਕਾਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਲਈ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਾਂ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਕੋਈ ਆਸ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀ-ਰਾਜ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਕੰਮ, ਜਟਾਯੂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਦੁਖ ਤੇ ਆਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਵਧਦੀ ਰਹੀ।