ਵਾਨਰ ਸੈਨਿਕ ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਜਾਣ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਛਾ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਅੰਸੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਕੁਝ ਵਾਨਰ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਵਾਲ਼ੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਅੰਗਦ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤਿਆਗ ਦੇਣਗੇ। ਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਨਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਉੱਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾ ਬੈਠੇ। ਉਹ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਇਹੀ ਠੀਕ ਹੈ," ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਵਨਵਾਸ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਮੌਤ, ਜਨਸਥਾਨ ਵਿਚ ਹੋਈ ਹਤਿਆ, ਜਟਾਯੂ ਦੀ ਮੌਤ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਚੋਰੀ, ਵਾਲ਼ੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭੈ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸਨ, ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉੱਚੇ-ਉੱਚੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਪਹਾੜ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਅਤੇ ਗਿੱਧਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਿੱਧ, ਜਟਾਯੂ ਦਾ ਭਰਾ ਸੰਪਾਤੀ, ਜੋ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੀ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭੋਜਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੀ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਖਾਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਲਾਲਚੀ ਹੋਏ ਪੰਛੀ ਵੱਲੋਂ, ਅੰਗਦ ਨੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਵੇਖ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਯਮraj ਆਪ ਹੀ ਇਥੇ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਣ। ਨਾ ਤਾਂ ਰਾਮ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਜਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਅਚਾਨਕ ਆਈ ਆਫ਼ਤ ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਈ ਹੈ।" ਅੰਗਦ ਨੇ ਹੋਰ ਆਖਿਆ, "ਰਾਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀਤਾ ਲਈ, ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਰਾਮ ਲਈ ਕੀਤਾ, ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹਰ ਜੀਵ, ਭਾਵੇਂ ਪਸ਼ੂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਕੋਈ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸੇਵਾ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਮ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਅਸੀਂ ਵੀ ਰਾਘਵ ਲਈ, ਹਾਲਾਤਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਮੰਨ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਛੱਡ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਥਿਲੀ (ਸੀਤਾ) ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ; ਪਰ ਜਟਾਯੂ, ਗਿੱਧਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਜਟਾਯੂ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਮੌਤ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਚੋਰੀ—ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਵਾਨਰ ਸੰਦੇਹ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ ਹਨ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦਾ ਵਨ ਵਿਚ ਵਾਸ, ਰਾਘਵ ਵੱਲੋਂ ਵਾਲ਼ੀ ਦੀ ਮੌਤ, ਰਾਮ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ, ਅਤੇ ਕੈਕਈ ਵੱਲੋਂ ਮੰਗੇ ਹੋਏ ਵਰਾਂ ਕਰਕੇ ਆਇਆ ਇਹ ਉਲਟਾਪਣ—ਇਹ ਸਭ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਅੰਗਦ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੰਪਾਤੀ—ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਗਿੱਧਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ—ਜੋ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੁਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਸੰਪਾਤੀ ਨੇ ਉੱਚੀ ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਜਟਾਯੂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਜਿਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਝੰਝੋੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਨਸਥਾਨ ਵਿਚ ਰਾਖਸ਼ਸ ਤੇ ਗਿੱਧ ਵਿਚ ਲੜਾਈ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਿਆ।" "ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸਤਕਾਰੀ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਲਿਆਓ। ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜਟਾਯੂ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ। ਜਟਾਯੂ, ਜੋ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਿੱਤਰ ਦਸ਼ਰਥ—ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹਨ? ਜਿਸ ਲਈ ਰਾਮ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਡਲਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ—ਮੇਰੇ ਪਰਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਿਸ਼ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਹਨ, ਮੈਂ ਉੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰੋ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਲਿਆਓ।" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਸੰਪਾਤੀ ਨੇ ਦੁੱਖ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਵਾਨਰ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਸਦੇ ਵਤੀਰੇ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦ ਉਹ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵੇਗਾ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ ਬੈਠੇ ਰਹੀਏ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਥੋਂ ਜਲਦੀ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵਾਂਗੇ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਇਹ ਨਿਰਣੈ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਤਾਂ ਅੰਗਦ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸੰਪਾਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਰਿਕਸ਼ਰਾਜਾ ਸੀ; ਉਹ ਮੇਰਾ ਮਾਣਯੋਗ ਪੂਰਵਜ ਸੀ, ਹੇ ਪੰਛੀ! ਉਸਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਵਾਲ਼ੀ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ। ਵਾਲ਼ੀ, ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਬਾਂ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।" "ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਥੀ, ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿਚ ਆਏ। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਪਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਉਦਾਸੀ, ਸੰਪਾਤੀ ਦਾ ਆਉਣਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਇਆ।