ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਅੱਠੋ ਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸੀ ਤੇ ਚਾਰ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਅੰਗਦ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਲ਼ੀ ਨਾਲੋਂ ਚੌਦ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਅੰਗਦ ਦੀ ਤੇਜ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ—ਉਹ ਚੌਦਸ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਵਾਂਗ, ਹਰ ਪਲ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅੰਗਦ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਬਲਵਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਤਾਰਾ ਵੱਲ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਖਾਤਰ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹਨੁਮਾਨ, ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਚਤੁਰ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜੀ ਨੀਤੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਫੁਟ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਵਾਂਡੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਕਈ ਤਿੱਖੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਧਮਕਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਤਾਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਸਮਰੱਥ ਹੈਂ, ਤੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮਜਬੂਤੀ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈਂ। ਪਰ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਵਾਨਰ ਸਦਾ ਚੰਚਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕੇਗਾ। ਜੈਸੇ ਜਾਮਬਵਾਨ, ਨੀਲ ਤੇ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ ਤੇਰੀ ਪੱਖਦਾਰੀ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਇਹ ਹੋਰ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਸੁਗਰੀਵ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ; ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਗੱਦੀ ਜਬਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਨਾਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਫਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਹੈ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਭੇਦ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੱਜਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਤਾਂ ਘੱਟ ਸੀ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਪਣੇ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਆਵਾਸ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦੇਵੇਗਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਉਹ ਤੀਰ ਹਨ ਜੋ ਲੋਹੇ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੂਹ ਵੱਜਰ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੀਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਖੜਾ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਣਗੇ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ, ਸਦਾ ਚਿੰਤਤ, ਭੁੱਖੇ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਏ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਸਜਣਾਂ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਬਦੇ ਤਿਨਕੇ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਤੀਖੇ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰ, ਜਿਹੜੇ ਸਹਿਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣਗੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਵੇਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਸੁਗਰੀਵ ਤੈਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਾਜ ਅਰਪਣ ਕਰੇਗਾ। ਤੇਰਾ ਚਾਚਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੱਚਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਉਹ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਖਾਤਰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਅੰਗਦ, ਤੂੰ ਚਲ ਪੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪਚਵੰਜੇ ਅਧਿਆਏ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਮਾਲਕ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਅੰਗਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੁਗਰੀਵ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ, ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ ਤੇ ਸੱਚਾਈ, ਅਤੇ ਵੀਰਤਾ ਜਾਂ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜੀਉਂਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਮੰਨ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਆਵੇ, ਉਹ ਨੀਚ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਲਝਾ ਕੇ, ਗੁਫਾ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣੇਗਾ? ਰਾਘਵ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਤੇ ਯਸ਼ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਭੁੱਲ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਕਿਸ ਦੀ ਚੰਗਿਆਈ ਯਾਦ ਰੱਖੇਗਾ? ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਨਾ ਕਿ ਅਧਰਮ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਪਾਪੀ, ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ, ਭੁੱਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਚੰਚਲ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਤੇ ਕੌਣ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੇਗਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ? ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ; ਪਰ ਸੁਗਰੀਵ ਕਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੀਊਂਦਾ ਛੱਡੇਗਾ? ਮੇਰੀ ਸਲਾਹ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੀ, ਮੈਂ ਗਲਤੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਵੰਡ ਚੁੱਕੀ; ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਨਿਰਦਈ, ਕਪਟੀ ਤੇ ਨਿਰਦਯ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੈਦ ਤੇ ਉਪਹਾਸ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵਧ ਦੁਖਦਾਈ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਮੈਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ, ਤੇ ਆਪ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਣ। ਮੈਂ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਇਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਤ ਮੈਨੂੰ ਵਧੀਆ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਘਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ, ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ; ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਤੇ ਰੁਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁਚਾਰਨਾ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇਣਾ; ਉਹ ਸੁਭਾਵਕ੍ਰਿਤ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਦਇਆਵਾਨ ਤੇ ਤਪਸਵਿਨੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸੁਣੇਗੀ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮਰ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਉਹ ਜਰੂਰ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਗੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਅੰਗਦ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰੋਦਿਆਂ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੋਰ ਵਾਨਰ ਵੀ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਕੁਝ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਕੁਝ ਵਾਲ਼ੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਤੇ ਅੰਗਦ ਵਿਚਕਾਰ ਗੰਭੀਰ ਸੰਵਾਦ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।