ਜਦੋਂ ਤਾਰਾ, ਜੋ ਚੰਨ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਚੁੱਕੀ, ਤਾਂ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਅੰਗਦ ਤੋਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰਾਜ ਪੱਥਰ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵਾਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ, ਜੋ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਅਕਲ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਲੀ ਤੋਂ ਵੀ ਚੌਦਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧ ਕੇ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਗਦ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਸ਼ੌਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਤੇ ਤਾਰਾ ਵਲ ਇੰਨੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਸ਼ੁਕਰ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਹਨੂਮਾਨ, ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਖਾਤਰ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਹੁਣ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਰ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜੀ ਨੀਤੀ ਵਰਤ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਵਖਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹਨੂਮਾਨ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕੜਵੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਧਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। "ਹੇ ਤਾਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਰਾਜ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈਂ। ਪਰ ਯਾਦ ਰੱਖ, ਵਾਨਰ ਸਦਾ ਚੰਚਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ। ਜੈਸੇ ਜਾਮਵੰਤ, ਨੀਲ ਤੇ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ ਤੇਰੀ ਪੱਖ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ। ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਇਹ ਹੋਰ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਗਰੀਵ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਬਲ ਪਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਤਾਕਤਵਰ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਗੱਦੀ ਜਬਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਤਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਇਹ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਨਾਸੀ ਨੂੰ ਲੈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਫਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਹੈ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਭੇਦ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਘੱਟ ਸੀ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰ ਇਹ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਝੋਪੜਾ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਲੋਹੇ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਗਜਰ ਵਾਂਗ ਛੂਹਾ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੀਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੂੰ ਖੜਾ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਣਗੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ, ਚਿੰਤਤ ਤੇ ਭੁੱਖੇ, ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਛੌਣਿਆਂ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਪਿੱਠ ਫੇਰ ਲੈਣਗੇ। ਐਸੇ ਵਿੱਚ, ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਸੱਜਣਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਬਦੇ ਤਿੰਨੇ ਵਾਂਗ ਹੋਰ ਵੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣਗੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲਏਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁਣ। ਜੇ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਏਂ, ਤਾਂ ਸੁਗਰੀਵ ਤੈਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇਗਾ। ਤੇਰਾ ਚਾਚਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਢਿੱਡ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਉਹ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਖਾਤਰ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਅੰਗਦ, ਤੂੰ ਚਲਾ ਜਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਵੰਝਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਪੰਜਵੰਝਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਜਦ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਆਦਰਯੋਗ, ਧਰਮ ਭਰੇ, ਮਾਲਕ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਸਥਿਰਤਾ, ਮਨ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਦਇਆ ਤੇ ਸਚਾਈ, ਨਾਲ ਹੀ ਵੀਰਤਾ ਤੇ ਹਿੰਮਤ—ਇਹ ਕੁਝ ਵੀ ਸੁਗਰੀਵ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਉਂਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਅ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ, ਉਹ ਨੀਚ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਮੰਦੇ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ, ਗੁਫਾ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਰਾਘਵ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਗਰੀਵ ਭੁੱਲ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਕਿਸ ਦੀ ਚੰਗਿਆਈ ਯਾਦ ਕਰੇਗਾ? ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਨਾ ਕਿ ਅਧਰਮ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਪਾਪੀ, ਅਕ੍ਰਤਘਣ, ਭੁੱਲਣਹਾਰ ਤੇ ਚੰਚਲ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੌਣ ਭਰੋਸਾ ਕਰੇਗਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਡੀਆਂ ਕੁਲਾਂ ਵਾਲੇ? ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ; ਪਰ ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵੈਰੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜੀਉਣ ਦੇਵੇਗਾ? ਮੇਰੀ ਸਲਾਹ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੀ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੰਡ ਚੁੱਕੀ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵਿੱਚ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਕੇ, ਜੀਉਂ? ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਨਿਰਦਈ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਤੇ ਨਿਰਮਮ ਹੈ, ਰਾਜ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਮੈਨੂੰ ਚੁਪਚਾਪ ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੈਦ ਤੇ ਉਪਹਾਸ, ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦੁਖਦਾਈ ਹੋਵੇਗਾ; ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇਣ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਣ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਇਥੇ ਹੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਮਰੇ ਜਾਣਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਮਹਾਨ ਰਾਘਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨਾ। ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ, ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨਾ; ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਤੇ ਰੁਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੀ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਤੇ ਸੁਖ-ਸਲਾਮਤੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਧੀਰਜ ਦੇਣਾ; ਉਹ ਸੁਭਾਵਕਤੋਂ ਹੀ ਪੁੱਤਰ-ਭਗਤ, ਦਇਆਵਾਨ ਤੇ ਤਪੱਸਵੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸੁਣੇਗੀ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦੇਵੇਗੀ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਅੰਗਦ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।