ਜਦੋਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਅਸ਼ਵਯੁਜ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਵੀ ਹੁਣ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਸਭ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਨੀਤੀ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਿਕਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਰਯ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕਰਤਬਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਚਲੇ ਸਨ। ਹੁਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੇ, ਕੌਣ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੁਣ, ਜਦੋਂ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਖੁਦ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਵਨਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਣਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਵੱਲ ਵਧਣ। ਸੁਗਰੀਵ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਹੀ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੈ; ਜੇ ਅਸੀਂ ਅਸਫਲ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਜੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ ਹੀ ਕਰੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਹੀ ਅਣਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੋਂ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਸ ਲਈ ਰਾਜਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹਾਨੀ ਕਰੇਗਾ। ਇੱਥੇ ਮਰਨਾ, ਬੇਆਬਰੂ ਹੋ ਕੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ, ਰਾਜਾ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਭੁੱਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਕੜੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਅਜਿਹੇ ਮੌਕੇ ਤੇ, ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਵੇਖਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਇੱਥੇ ਹੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤਟ ਉੱਤੇ, ਅਣਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਨਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲ ਪਏ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਸੁਗਰੀਵ ਤਕੜਾ ਤੇ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਘਵ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਲਗਾਓ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੰਮ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ—ਜੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਤਾਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਢਿੱਠਾਈ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹਾਂ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਹੀ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਈਏ ਜਾਂ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਮਹਾਂਵੀਰ ਕੋਲ ਜਾਂ ਜਾਮ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਈਏ।" ਜਦੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਤਦ ਤਾਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਹੋਰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ! ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਆਓ ਸਾਰੇ ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀਏ ਤੇ ਉਥੇ ਰਹੀਏ।" ਇਹ ਥਾਂ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਔਖੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਫੁੱਲ, ਪਾਣੀ, ਭੋਜਨ, ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਫ਼ਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਇੰਦਰ ਤੋਂ, ਨਾ ਰਾਘਵ ਤੋਂ, ਨਾ ਹੀ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਹੈ। ਅੰਗਦ ਦੀਆਂ ਮਨ ਭਾਵਨੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ, "ਅੱਜ ਹੀ ਕੋਈ ਐਸਾ ਉਪਾਅ ਕਰੀਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਮਾਰੇ ਨਾ ਜਾਈਏ, ਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਦੇਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੂਰਾ ਕਰੀਏ।" ਹੁਣ, ਸੁਣੋ ਚੌਵਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ। ਜਦ ਤਾਰਾ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਰਗਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਉਂ ਬੋਲੇ, ਤਾਂ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਅੰਗਦ ਤੋਂ ਰਾਜ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵਾਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਅੱਠਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਲੀ ਨਾਲੋਂ ਚੌਦਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧ ਕੇ ਸੀ। ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਚਮਕ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਦ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਰਗਾ, ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਦੀ ਵਾਂਗ ਇੰਦਰ ਵਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਖਾਤਰ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਹੁਣ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜੀ ਨੀਤੀ ਵਰਤ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਵੰਡ ਗਏ, ਤਾਂ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਕਈ ਤਿੱਖੀਆਂ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਧਮਕਾਇਆ। "ਤੂੰ, ਤਾਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈਂ। ਪਰ, ਵਾਨਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਚਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕੇਗਾ।" "ਉਹ ਤੇਰੀ ਮਿਹਰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ—ਇਹ ਮੈਂ ਸਾਫ਼ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਜਾਂਬਵਾਨ, ਨੀਲ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਸੁਹੋਤ੍ਰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਇਹ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ, ਸੁਗਰੀਵ ਤੋਂ ਮਨਾਅ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਨਾ ਹੀ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵੱਖ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।" "ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਵੇ ਵੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਗੱਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਗੁਫਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਮੰਨ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ; ਲੱਖਸ਼ਮਣ ਦੇ ਤੀਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਭੇਦ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਵਜਰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਘੱਟ ਸੀ; ਲੱਖਸ਼ਮਣ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਤੇਜ਼ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਓਟ ਨੂੰ ਚਕਨਾਚੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਲੱਖਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਤੀਖੇ ਬਾਣ ਹਨ, ਜੋ ਲੋਹੇ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੁਹਟ ਵਜਰ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੀਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਤੂੰ ਖੜਾ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਜੇਤੂ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਠਾਨ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਣਗੇ।" "ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿੰਤਤ ਤੇ ਭੁੱਖੇ, ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਸੁਹਿਲੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਛੜ ਕੇ, ਤੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਬਦੇ ਤਿਨਕੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।" "ਲੱਖਸ਼ਮਣ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣਗੇ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲਏਂ ਤੇ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁਣ।" "ਜੇ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਜਾਵੇਂ, ਤਾਂ ਸੁਗਰੀਵ ਤੈਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਦੇਵੇਗਾ।