ਸੁਣੋ, ਇਹ ਕਥਾ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਤ੍ਰੇਵੰਜਾ ਸਰਗ ਦੀ ਹੈ। ਵਾਨਰ ਸੈਨਿਕ, ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਆ ਪੁੱਜੇ, ਜੋ ਵਰੁਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੀ—ਅੰਤਹਿਨ, ਗੂੰਜਦਾ, ਤੇ ਭਯਾਨਕ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਨੂੰ ਖੋਜਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿੰਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਦਰਖ਼ਤ ਪੂਰੀ ਵਫ਼ਾ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਬੈਠ ਗਏ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦਿਆ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵਸ ਗਿਆ। ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਬਸੰਤ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਖੋ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਨਰਮ ਬੋਲ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਲੈ ਕੇ, ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਲਦ ਵਰਗੇ ਮੋਹੜੇ, ਲੰਮੇ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਯੁਵਰਾਜ ਅੰਗਦ ਬੋਲੇ: "ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਨਿਕਲੇ ਸੀ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਮਹੀਨਾ ਗੁਆ ਲਿਆ, ਉਹ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਅਸੀਂ ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲੇ ਸੀ, ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸੀ; ਉਹ ਵੀ ਲੰਘ ਗਿਆ—ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ?" "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਹੋ, ਨੀਤੀ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਮਾਲਕ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ, ਤੇ ਹਰ ਕੰਮ ਲਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੋ। ਉਹ ਸਭ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੂਰੀਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਨਿਕਲੇ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ। ਹੁਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਬਿਨਾ ਕੌਣ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ ਸਕਦਾ?" "ਇਸ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਖੁਦ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ-ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਡਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ ਜੇ ਅਸੀਂ ਅਸਫਲ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਜੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਉਹ ਪਾਪ ਹੀ ਕਰੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਹੀ ਉਪਵਾਸ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਈਏ।" "ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਧਨ, ਘਰ—all ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸਾਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਵੇਗਾ ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਥੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਇੱਥੇ ਮਰਨਾ, ਬਦਨਾਮ ਮੌਤ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਯੁਵਰਾਜ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ। ਰਾਮ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਰਾਜਾ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਗਲਤੀ ਵੇਖ ਕੇ—" "—ਇੱਕ ਨਿਸਚਿਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਸਜ਼ਾ ਨਾਲ ਮਾਰੇਗਾ; ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ ਦੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹਾਲਤ ਵੇਖਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਇੱਥੇ ਹੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਟ 'ਤੇ, ਮੈਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁਵਰਾਜ ਅੰਗਦ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸਨ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ: "ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਘਵ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜੇ ਕੰਮ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ—" "—ਜੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਤੇ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰੇਗਾ। ਦੋਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਅਸੀਂ, ਜੋ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹਾਂ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਾਂ।" "ਇੱਥੇ ਹੀ, ਜੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸੁਝਾਅ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਚੰਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਉਸ ਵੀਰ ਕੋਲ ਜਾਈਏ—ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਈਏ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਡਰ-ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਾਰਾ ਬੋਲੇ: "ਹੁਣ ਹੋ ਗਿਆ ਨਿਰਾਸ਼ਾ! ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਈਏ ਤੇ ਉਥੇ ਰਹੀਏ।" "ਇਹ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਥਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਔਖੀ ਹੈ, ਫੁੱਲ, ਪਾਣੀ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਇੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਇੰਦਰ, ਰਾਘਵ ਜਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ।" "ਅੰਗਦ ਦੀਆਂ ਸਹਿਮਤ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਹੁਣ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: 'ਅੱਜ ਹੀ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਮਾਰੇ ਨਾ ਜਾਈਏ, ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਲਾਗੂ ਕਰੀਏ।'" ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਚੌਵੰਜਾ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ। ਜਦ ਤਾਰਾ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬੋਲੇ, ਤਾਂ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਅੰਗਦ ਤੋਂ ਰਾਜ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਖੋ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਠਾਂ ਵਿਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁਧੀਮਾਨ ਤੇ ਚਾਰ ਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਵਾਲ਼ੀ ਤੋਂ ਚੌਦਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ ਸਮਝਿਆ। ਉਹ, ਆਪਣੀ ਤੇਜ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸ਼ੂਰਤਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵੇਲੇ ਵਧਦਾ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਲ ਪਖ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਰਗਾ ਗਿਆਨ, ਪਿਤਾ ਵਰਗਾ ਸ਼ੌਰ, ਤੇ ਤਾਰਾ ਲਈ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਧਿਆਨਮਗਨ। ਮਾਲਕ ਲਈ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਚਾਰ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁਟ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਕਈ ਕਠੋਰ ਤੇ ਧਮਕੀ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣ ਲੱਗੇ। "ਤਾਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਸੀਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਧ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦੇ ਹੋ।" "ਵਾਨਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਚਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖੇਗਾ।" "ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਪੱਖ ਨਹੀਂ ਲੈਣਗੇ—ਇਹ ਮੈਂ ਸਾਫ਼ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਜਾਮਬਵਾਨ, ਨੀਲਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ ਨਹੀਂ ਲੈਣਗੇ।" "ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੋਂ ਸੰਮਝੌਤਾ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਨਾ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵੱਖ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ, ਅੰਗਦ ਦੀ ਉਪਵਾਸ ਦੀ ਨੀਤੀ, ਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਣਨੀਤੀ, ਸਭ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੁੰਝਦੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਟ 'ਤੇ ਵਿਰਲੇ, ਪਰਖਦੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ।