ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਤਪਸਵਿਨੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸੀਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਾਂ ਲੰਘਾ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਤੇ ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ।” ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਸਾਡਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਸੀ। ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਕੰਮ ਅਜੇ ਤੱਕ ਅਸੀਂ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।” ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਵਿਨੀ ਔਰਤ ਬੋਲੀ, “ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵਾਪਸ ਜਿਉਂਦਾ ਨਿਕਲਣਾ ਬੜਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਾਧਨਾ ਅਤੇ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ, ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੈ ਚਲਾਂਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਵੋ।” ਉਹ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ, “ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲੀਆਂ ਰੱਖ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।” ਤਦ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਰਮ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਢੱਕ ਲੀਆਂ। ਚਲਣ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋਏ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਆਪਣੀ ਨਿਗਾਹ ਢੱਕ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਵੀ ਢੱਕ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਉਹ ਤਪਸਵਿਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੈ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਤਪਸਵਿਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਇਹ ਰੌਣਕ ਵਾਲਾ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਬੈਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰੋ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਵਯੰਪ੍ਰਭਾ ਮੁੜ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤਿਰਪੰਜਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਵਰੁਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੀ—ਅੰਤਹੀਣ, ਗੂੰਜਦਾ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਹੀਨਾ ਵੀ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਦਰੱਖਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਨਰ ਬੈਠ ਗਏ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਬੈਲੀਆਂ ਨਾਲ ਲਦਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਆ ਗਿਆ। ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਬਸੰਤ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਅੰਗਦ ਨੇ, ਜੋ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਲਦ ਵਰਗੇ ਮਜਬੂਤ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਨਰਮ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਲੈ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਨਿਕਲੇ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਮਹੀਨਾ ਲੰਘਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸਮਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ?” “ਅਸੀਂ ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲੇ ਸੀ, ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਲੰਘ ਗਿਆ—ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?” ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਹੋ, ਨੀਤੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹੋ, ਮਾਲਕ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਅਤੇ ਹਰ ਕੰਮ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੌਰਯ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।” “ਹੁਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮੌਤ ਹੈ; ਕੌਣ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਅੰਗਦ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਹੁਣ, ਜਦ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਆਪ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਅਣਸ਼ਨ ਕਰੀਏ।” “ਸੁਗਰੀਵ ਸਖ਼ਤ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਜੇ ਅਸੀਂ ਨਾਕਾਮ ਵਾਪਸ ਗਏ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਖ਼ਸ਼ੇਗਾ। ਜੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਪ ਹੀ ਕਰੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਹੀ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਅਣਸ਼ਨ ਕਰੀਏ।” “ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀਆਂ, ਧਨ, ਘਰ ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਅਸੀਂ ਇੱਥੋਂ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏਗਾ। ਇੱਥੇ ਮਰਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਮਰਣ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ।” “ਮੈਨੂੰ ਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਸੀ; ਪਰ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਗਲਤੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ; ਇੱਥੇ ਹੀ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਮੈਂ ਅਣਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗਾ।” ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ, “ਸੁਗਰੀਵ ਸਖ਼ਤ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਘਵ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜੇ ਕੰਮ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ—” “—ਜੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਤੇ ਅਸੀਂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਦੋਸ਼ੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅਸੀਂ, ਜੋ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹਾਂ, ਇਕੱਠੇ ਆਏ ਹਾਂ।” “ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭੀਏ ਜਾਂ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਲੈ ਲਈਏ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਕੋਲ ਜਾਈਏ—ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਚਲੇ ਜਾਈਏ।” ਡਰੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਹੋਰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ! ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀਏ ਤੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸੀਏ।” “ਇਹ ਥਾਂ, ਜੋ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਔਖੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਫੁੱਲ, ਪਾਣੀ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਫ਼ਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਨਾਂ ਇੰਦਰ ਤੋਂ, ਨਾਂ ਰਾਘਵ ਤੋਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਹੈ।” ਅੰਗਦ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਹਿਮਤੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਆਸਵਾਦਤ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਅੱਜ ਹੀ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਲੱਭੀਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਮਲ ਕਰੀਏ।” ਹੁਣ, ਚੌਵੰਜਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਤਾਰਾ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲੇ, ਤਾਂ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਅੰਗਦ ਤੋਂ ਰਾਜ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਛਿਨ ਗਿਆ ਹੈ।