ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਤਪਸਵਿਨੀ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਹੇ ਧਰਮਵਤੀ ਮਾਤਾ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਸਰਣ ਆਏ ਹਾਂ। ਮਹਾਨ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਜੀ ਨਾਲ ਜੋ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਪੂਰਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਆਓ, ਇਸ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਚੱਲੀਏ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਬਚਾ ਲਵੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸੀਂ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ, ਜੋ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਰੋਸ ਤੋਂ ਡਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਬਚਾਓ। ਅਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।" ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਵਿਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਜਿੰਦਾ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਕੋਲ ਤਪ ਅਤੇ ਵਰਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ, ਇਸ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਆਪਣੇ ਨੇਤਰ ਬੰਦ ਕਰ ਲਵੋ। ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਇੱਥੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਰਮ ਉਂਗਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਢੱਕ ਲਈਆਂ। ਨਿਕਾਸ ਦੀ ਉਤਾਵਲ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਭ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਮੂੰਹ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੇ ਪਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਤਪਸਵਿਨੀ ਉਥੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, "ਇਹ ਰਹੀ ਮਹਾਨ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜੀ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਜਾਓ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਪਰਤ ਰਹੀ ਹਾਂ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਸ੍ਵਯੰਪ੍ਰਭਾ ਮੁੜ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡਰਾਵਨੇ, ਗੂੰਜੇਦਾਰ ਅਤੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰਦੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਵਰੁਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੀ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ, ਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਹੀਨਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਹੇਠ, ਜਿੱਥੇ ਰੁੱਖ ਪੂਰੇ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਬੈਠ ਗਏ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਵਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਭਾਰੀ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਡਰ ਗਏ। ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਵਸੰਤ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਨਰਮ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਲਦ ਵਰਗੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਯੁਵਰਾਜ਼ ਅੰਗਦ ਬੋਲੇ, "ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਨਿਕਲੇ ਸੀ। ਜੋ ਵਾਨਰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮਹੀਨਾ ਲੰਘ ਗਿਆ—ਉਹ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ? ਅਸੀਂ ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲੇ ਸੀ, ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ?" "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਹੋ, ਨੀਤੀ ਦੇ ਜਾਨਕਾਰ ਹੋ, ਮਾਲਕ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ। ਜੋ ਵਾਨਰ ਹਰ ਦਿਸਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਿਕਲੇ, ਜਦ ਕਿ ਪੀਲੇ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਹੁਣ, ਜਦ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਆਪ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸੁਭਾਵਕਠੋਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੈ; ਉਹ ਅਸੀਂ ਜੋ ਅਸਫਲ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗੇ, ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਜੇ ਸਾਨੂੰ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ ਹੀ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਅੱਜ ਹੀ ਇੱਥੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ।" "ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਘਰ—all ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸਾਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏਗਾ ਜੇ ਅਸੀਂ ਇੱਥੋਂ ਵਾਪਸ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਮਰ ਜਾਣਾ, ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਮੌਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਯੁਵਰਾਜ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਜਾ ਨੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਤਕਰੀਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਖਤ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਹੀ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੁੰਦਰ ਕੰਢੇ, ਮੈਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।" ਯੁਵਰਾਜ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਨਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸੁਭਾਵਕਠੋਰ ਹੈ, ਰਾਘਵ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਕੰਮ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜਦ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆਵੇਗਾ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਅਸੀਂ ਵਾਪਸ ਗਏ, ਤਾਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਲਈ ਮਾਲਕ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ, ਜੋ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹਾਂ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਹੀ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੀਏ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸੁਨੇਹਾ ਲੈਈਏ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ ਕੋਲ ਜਾਂ ਜਮਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਈਏ।" ਇਹ ਡਰੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਾਰਾ ਬੋਲੇ, "ਹੁਣ ਹੋਰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚਲੋ, ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਲਈਏ। ਇਹ ਜਾਦੂਈ ਥਾਂ ਹੈ, ਫੁੱਲ, ਪਾਣੀ, ਭੋਜਨ, ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਇੰਦਰ ਤੋਂ, ਨਾ ਰਾਘਵ ਤੋਂ, ਨਾ ਹੀ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ।" ਅੰਗਦ ਦੇ ਇਹ ਸੁਖਦਾਇਕ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਆਓ, ਅੱਜ ਹੀ ਕੋਈ ਉਪਾਇ ਸੋਚੀਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਦੇ, ਉਸ ਉਪਾਇ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਈਏ।