ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ, ਮਾਂ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਤੇਜ਼ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਬਲ ਤੇਜ਼ ਨੂੰ, ਜੋ ਜਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੌਣ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨੰਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਧਰਤੀ, ਇਹ ਤੇਜ਼ ਸਹਿਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਹਾਨ ਤੇਜ਼ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ, ਉਸਦੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਜੰਗਲ, ਉਸ ਤੇਜ਼ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਤੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ। ਜਦ ਅਗਨਿ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤੇਜ਼ ਮਿਲਾਇਆ, ਤਾਂ ਚਿੱਟਾ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰਵਣ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਥੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਕਾਰਤਿਕੇਯਾ, ਅਗਨਿ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਾਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਮ ਜੀ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਉਮਾ ਨੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: "ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੋਂ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰਵਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਜਨਮ ਸਕੋਗੇ।" ਫਿਰ ਉਮਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਧਰਤੀ, ਤੇਰਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਤੂੰ ਅਨੇਕ ਵਧੂਆਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗੀ।" ਅਤੇ, "ਤੇਰਾ ਮਨ ਜੋ ਮਲਿਨ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹਿਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਕੀਤਾ।" ਜਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਇੰਦਰ, ਵਾਰੁਣ ਦੇ ਰਾਖੇ ਇਲਾਕੇ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ, ਹਿਮਾਵਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪਹਾੜ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਢਲਾਣ ਤੇ, ਮਾਂ ਉਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਘੋੜਤਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਰਾਮ, ਇਹ ਕਥਾ ਤੈਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਤੈਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਇੰਦਰ, ਅਗਨਿ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਰਵਪਿਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫੌਜ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਅਗਨਿ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮ ਸਕਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ, "ਜੋ ਸੈਨਾਪਤੀ ਤੁਸੀਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡਾ ਸਰਵੋਚ ਆਸਰਾ ਹੋ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸੱਚ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਗਨਿ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨਗੇ, ਜੋ ਦੇਵਸੈਨਾ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣੇਗਾ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰੇਗੀ ਤੇ ਉਮਾ ਜੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਦੇਣਗੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਤੇ ਗਏ ਤੇ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ, "ਹੇ ਅਗਨਿ, ਆਪਣਾ ਤੇਜ਼ ਗੰਗਾ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ, ਵਿੱਚ ਦਿਓ।" ਅਗਨਿ ਨੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਗੰਗਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਅੰਸ਼ ਧਾਰੋ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਅਗਨਿ ਦਾ ਤੇਜ਼ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਅਗਨਿ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇਜ਼ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੰਗਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੈਂ ਇਹ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦੀ।" ਅੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਗੰਗਾ ਨੂੰ, ਅਗਨਿ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਅੰਸ਼ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦੇ।" ਗੰਗਾ ਨੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਅੰਸ਼ ਆਪਣੇ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਅੰਸ਼ ਨਿਕਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਤਾਮਾ, ਲੋਹਾ—all emerged from that radiance—ਸਾਰੇ ਧਾਤੂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆ ਗਏ। ਉਸ ਥਾਂ, ਗੰਗਾ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ ਸੀਸਾ ਬਣ ਗਈ। ਜਿਥੇ ਉਹ ਅੰਸ਼ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਜੰਗਲ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ "ਜਾਤਰੂਪ" — ਸੋਨਾ, ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ — ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਦੀਆਂ ਘਾਹ, ਵਣਸਪਤੀਆਂ, ਲਤਾਵਾਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਇੰਦਰ, ਵਾਯੂ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਨੇ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਬਾਲਕ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਸਹਿਮਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨਵਜਾਤ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਸਾਡਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।