ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਜਦੋਂ ਬੰਦਰਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਨਾਰੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।" ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਪਵਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਸਚਾਈ ਤੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਿੰਦਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੰਡਕਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ; ਪਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।" "ਉਹ ਰਾਜਾ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਮਿੱਤਰ ਸੁਗਰੀਵ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਦਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਹੈ। ਅੰਗਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸਾ ਵੱਲ ਆਏ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਯਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਗਸਤਿਆ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।" "ਸਾਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ ਸੀ—'ਰਾਵਣ, ਜੋ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਦੇਹ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੋ।' ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸਾ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਖੋਜ ਲਈ, ਪਰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਇਕ ਰੁੱਖ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਆ ਕੇ ਠਹਿਰ ਗਏ।" "ਸਾਡੇ ਚਿਹਰੇ ਫਿਕੇ ਹੋ ਗਏ, ਅਸੀਂ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਏ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕੇ। ਫਿਰ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗੁਫਾ, ਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ।" "ਉਥੋਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹੰਸ, ਬਗਲੇ ਅਤੇ ਕਟਕਟੇ ਉਡ ਕੇ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੂੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।" "ਮੈਂ ਬੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਇੱਥੇ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ,' ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਨੇ ਇਹੀ ਸੋਚਿਆ।" "ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਇੱਥੇ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ; ਫਿਰ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਉਤਰ ਗਏ।" "ਅਚਾਨਕ ਅਸੀਂ ਇਸ ਹਨੇਰੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਾਂ।" "ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਅਤਿਥਿ-ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੂਲ ਤੇ ਫਲ ਦਿੱਤੇ।" "ਸਾਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨੇ ਤੰਗ ਕੀਤਾ, ਅਸੀਂ ਉਹ ਖਾ ਲਏ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਇਆ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਮਰ ਰਹੇ ਸੀ।" "ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?" ਬੰਦਰਾਂ ਨੇ ਇੰਝ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਸਵਯੰਪ੍ਰਭਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਬੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਬੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਜਾਪਦੀ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਹੀਂ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਧਰਮਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਵਿਦਵਾਨ ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਿਰਪਖ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ, ਧਰਮਵਾਨ ਮਾਤਾ।" "ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸੀ, ਉਹ ਲੰਘ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਸੀਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਤੇ ਸਾਡੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ, ਜੋ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਾਂ, ਬਚਾਓ; ਅਤੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਮਾਤਾ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਅਜੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਬਾਕੀ ਹੈ।" "ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਮ ਅਜੇ ਅਸੀਂ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।" ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ, ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ, ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਜੀਵਤ ਆਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਤਪ ਤੇ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਬੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਸਾਰੇ ਬੰਦਰਾਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਓ।" "ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲੀਆਂ ਰੱਖ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਰਮ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਢੱਕ ਲੀਆਂ। "ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹੀ, ਖੁਸ਼ ਬੰਦਰਾਂ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਢੱਕ ਲਈ; ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਵੱਡੇ-ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਬੰਦਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਵੀ ਹੱਥ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲਿਆ।" "ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਉਹ ਤਪਸਵਿਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਕਿਹਾ," "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸਵਾਸਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਰਹੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ।'" "'ਇਹ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਮਹਾਨ ਸਾਗਰ। ਤੁਸੀਂ, ਬੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ, ਵਧਾਈ ਹੋ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ।'" ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਵਯੰਪ੍ਰਭਾ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਤਿਰਪਨਵੀਂ ਸਰਗਾ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਵਰੁਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਬੇਅੰਤ, ਗੂੰਜਦਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਾਇਆ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣੇ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਖੋਜਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਹੀਨਾ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਵਿੰਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ, ਜਿੱਥੇ ਰੁੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਵੱਡੇ-ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਬੰਦਰ ਬੈਠ ਗਏ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਫਿਰ, ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਡਰ ਗਏ। ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਬਸੰਤ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਖੋ ਕੇ, ਉਹ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਮਾਨਯੋਗ ਬੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਬੰਦਰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਭੁਜਾਂ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਲਦ ਵਰਗੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਜੋ ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅੰਗਦ ਸੀ, ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ: "ਬੰਦਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਉਨਸਾਰ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਨਿਕਲੇ ਸੀ; ਜੋ ਬੰਦਰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਹੀਨਾ ਲੰਘ ਗਿਆ—ਉਹ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ?