ਹਨੁਮਾਨ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖੋਲ੍ਹਾ ਦੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤਰਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਸਧਾਰਣ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਖੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ, ਮਨ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ, "ਇਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਰੁੱਖ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ?" ਚੰਗੀ ਚੰਗੀ ਖੁਰਾਕ, ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਹਲ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਘਰ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਘਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਫੁੱਲਦਾਰ, ਫਲਦਾਰ ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। "ਇਹ ਜਾਮਬੂਨਾਦਾ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲ, ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬਣੇ?" "ਇਹ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਛੀਆਂ ਤੇ ਕਛੂਏ ਇਕੱਠੇ ਕਿਵੇਂ ਹਨ? ਕੀ ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਫਲ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਦਾ?" "ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ।" ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਇਕ ਤਪਸਵਿਨੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਬੰਦ ਸੀ, ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਬੋਲਦੀ: "ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਮਾਇਆ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਨ ਤੇ ਜਾਦੂਈ ਜੀਵ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਇਲੂਜ਼ਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਜੰਗਲ ਬਣਾਇਆ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵਾਂਗ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਕਰਤਾ ਸੀ।" "ਉਸਨੇ ਇਹ ਸੋਨੇ ਦਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਲ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਤੋਂ ਉਸ਼ਨਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਲਿਆ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਸਿਲ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ।" "ਉਹ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ; ਫਿਰ, ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਹੇਮਾ ਅਪਸਰਾ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਪਰ ਇੰਦਰ ਨੇ, ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਵਜਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਵਧੀਆ ਜੰਗਲ ਹੇਮਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।" "ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਆਨੰਦ ਭੋਗ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮਹਲ ਹੇਮਾ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਮੈਂ ਸਵਯੰਪ੍ਰਭਾ, ਮੇਰੁਸਾਵਰਨ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਹੇਮਾ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਹੈ।" "ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਹੇਮਾ ਦੇ ਮਹਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹਾਂ; ਹੇਮਾ, ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਮਿੱਤਰ, ਨਿਰਤ ਤੇ ਗਾਇਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ।" "ਉਸਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਮਹਲ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਲਈ ਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਲਈ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋ?" "ਇਹ ਕਠਿਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ-ਉਕੜ ਜੰਗਲ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ? ਪਵਿੱਤਰ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ।" ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਬਾਹਵੀਂ ਸਰਗਾ। ਫਲ ਤੇ ਜੜਾਂ ਖਾ ਕੇ, ਜਦ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਵਾਨਰੋ, ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਜੇ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।" ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ, ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ, ਨੇ ਸੱਚ ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ: "ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਹਿੰਦਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ।" "ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਆਇਆ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਜਬਰ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।" "ਉਸ ਰਾਜਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਰਲੇ ਯੋਧਾ ਮਿੱਤਰ ਸੁਗਰੀਵ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਭੇਜਿਆ।" "ਅੰਗਦ ਆਦਿ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ, ਜੋ ਯਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਤੇ ਅਗਸਤਿ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਵਿੱਚ ਆਏ।" "ਸਾਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ: 'ਰਾਵਣ, ਜੋ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੀਤਾ, ਵਿਦੇਹ ਦੀ ਧੀ, ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੋ।'" "ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਖੋਜ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਇਕ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਠਹਿਰੇ।" "ਸਭ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਫਿਕੇ ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਸੀ, ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸੀ।" "ਫਿਰ, ਅਸੀਂ ਦਿਖਿਆ, ਇਕ ਵੱਡਾ ਗੁਫਾ, ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਛੁਪਿਆ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ।" "ਉਥੋਂ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਹੰਸ, ਕ੍ਰੇਨ ਤੇ ਬਗਲੇ ਉਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਖਾਂ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਸੀ।" "ਮੈਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਇੱਥੇ ਜਾਣਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ,' ਤੇ ਸਭ ਨੇ ਇਹੀ ਸੋਚਿਆ।" "ਸਭ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਤਤਪਰ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਗੂਫਾ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਉਤਰਾਈ ਕੀਤੀ।" "ਅਸੀਂ ਅਚਾਨਕ ਇਸ ਹਨੇਰੀ ਗੂਫਾ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਇਸੀ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਾਂ।" "ਹੁਣ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਭੁੱਖੇ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਮਹਿਲਾਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ ਦਿੱਤੇ।" "ਸਾਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨੇ ਤੰਗ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਉਹ ਖਾ ਲਏ; ਤੁਹਾਡੀ ਮੇਹਰਬਾਨੀ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਬਚ ਗਏ।" "ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਤਾਂ, ਵਾਨਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?" ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਵਯੰਪ੍ਰਭਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਭ ਵਾਨਰ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ: "ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਰਜਾਵਾਨ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੀ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ।" ਤਪਸਵਿਨੀ ਦੇ ਇਹ ਸੁਭਾਸ਼ਿਤ ਤੇ ਧਰਮਮਈ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ— ਹਨੁਮਾਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਿਰਪੱਖ ਸਨ, ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ, ਧਰਮਵਾਨ।" "ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਜੋ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸੀ, ਉਹ ਲੰਘ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਗੂਫਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।