ਹਨੁਮਾਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਵਾਨਰ, ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਇੱਕ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਗੁਫਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੂੰਹ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਹੇ ਸਨ। ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ; ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਉਗਦਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ?” ਉਹ pure ਖਾਣਾ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਹਲ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਘਰ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹਨ? ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ, ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ, ਮਹਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਫੁੱਲਦਾਰ, ਫਲਦਾਰ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਦਰੱਖਤ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ? ਜਾਮਬੂਨਾਦਾ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲ, ਸੁੱਚੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉੱਗਦੇ—ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਕਛੂਏ ਇਕੱਠੇ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਕੀ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ? ਉਹ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ।” ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ, ਤਪਸਵਿਨੀ ਔਰਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਖੀ, “ਹਨੁਮਾਨ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਾਇਆ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਜਾਦੂਈ ਜੀਵ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਲੂਜ਼ਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਜੰਗਲ ਬਣਾਇਆ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਕਰਮਾ ਸੀ।” “ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸੋਨੇ ਦਾ, ਦਿਵਯ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਲ ਬਣਾਇਆ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਘੋਰ ਤਪस्या ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਤੋਂ ਉਸ਼ਨਾਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਕਤਿਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ, ਉਹ ਇਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ-ਮਸਤ ਰਹਿਆ। ਉਹ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਪਸਰਾ ਹੇਮਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ।” “ਪਰ ਇੰਦਰ ਨੇ, ਵੱਜਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਘੋਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਜੰਗਲ ਹੇਮਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਅਨੰਤ ਸੁਖ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮਹਲ, ਹੇਮਾ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਮੈਂ, ਸਵਯੰਪ੍ਰਭਾ, ਮੇਰੁਸਾਵਰਨ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ; ਹੇਮਾ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਹੈ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਹੇਮਾ ਦੇ ਮਹਲ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਹੇਮਾ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਸਖੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਚ-ਗਾਇਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਨ ਹੈ।” “ਉਸ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਲ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਲਈ, ਕਿਸ ਦੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ, ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਦੁਲਭ ਅਤੇ ਅਗਮ ਜੰਗਲ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ? ਤੁਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ-ਜੜ੍ਹ ਖਾ ਲਈ, ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ, ਹੁਣ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਬਾਵੰਜੀ ਸਰਗਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਤਪਸਵਿਨੀ ਔਰਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, “ਵਾਨਰੋ, ਜੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਸੁਣ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।” ਉਸਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਯੂਪੁਤ੍ਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ, ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇਪਣ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। “ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹੇਂਦਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਹਨ, ਉਹ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨਾਲ; ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਜਬਰਦਸਤੀ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।” “ਉਸ ਰਾਜਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਮਿਤ੍ਰ, ਸੁਗਰੀਵ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਅੰਗਦ ਆਦਿ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ, ਜੋ ਯਮ ਦੀ ਰਖਿਆ ਅਤੇ ਅਗਸਤਯ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਉਧਰ ਆਏ। ਸਾਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ—ਰਾਵਣ, ਜੋ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਦੇਹ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੋ।” “ਅਸੀਂ ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਖੋਜ ਲਈ; ਫਿਰ ਸਭ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਸਾਰੇ, ਚਿਹਰੇ ਮਲਿਨ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕੇ। ਫਿਰ, ਨਜ਼ਰ ਦੌੜਾਈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗੁਫਾ, ਬੇਲਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਢਕੀ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕਣੀ, ਵੇਖੀ।” “ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹੰਸ, ਬਗਲੇ ਤੇ ਕਪੋਤੇ ਉਡਦੇ, ਪਰਾਂ 'ਤੇ ਬੂੰਦਾਂ ਲੱਗੀਆਂ। ਮੈਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਇੱਥੇ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ,' ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਦੀ ਇਹੀ ਸੋਚ ਸੀ। ਅਸੀਂ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਨ, ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਏ; ਫਿਰ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਡੂੰਘਾ ਉਤਰ ਗਏ। ਅਚਾਨਕ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ, ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ; ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੀ।” “ਹੁਣ, ਸਾਰੇ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਤੇ ਭੁੱਖੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਆਤਿਥੇ ਦੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੜ੍ਹਾਂ-ਫਲ ਦਿੱਤੇ। ਅਸੀਂ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦੇ, ਇਹ ਖਾ ਲਏ; ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਜੀਵਨ ਬਚਾ ਲਿਆ। ਹੁਣ, ਦੱਸੋ, ਵਾਪਸੀ ਲਈ, ਵਾਨਰ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਉਪਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?” ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਸਵਯੰਪ੍ਰਭਾ, ਜੋ ਸਭ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦੀ, “ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਧਰਮਮਈ, ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਦਾ, “ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ, ਧਰਮਵਾਨ ਔਰਤ।