ਹਨੂਮਾਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵਾਨਰ, ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ, ਸੁਹਾਵਣੇ ਲੋਧਰ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਸਭ ਵੱਡੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰ ਜਦੋਂ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਰਾਣੀ, ਵੈਦੇਹੀ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਈ। ਪਰ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਘਣੇ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪਰਬਤ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਉਹ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਏ, ਤਾਂ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਆਰਾਮ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਦੂਰ ਹੋਈ, ਫਿਰ ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁੜ ਖੋਜਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਹੁਣ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠਾਂ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਵਿਂਧਿਆ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਖੋਜਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪੰਜਾਹਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਹਨੂਮਾਨ, ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਅਤੇ ਚੀਤਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਸਨ, ਉੱਚੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਝਰਨੇ ਵਗਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਪਰਬਤ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਉਹ ਇਲਾਕਾ ਖੋਜਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ—ਚੌੜਾ, ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਘਣੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਹਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਖੰਗਾਲਿਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋ ਕੇ, ਗਜ, ਗਵਕਸ਼, ਗਵਯ, ਸ਼ਰਭ ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ। ਮੈੰਦ ਅਤੇ ਦਵੀਦ, ਹਨੂਮਾਨ, ਜਾਮਵੰਤ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਤਾਰਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਜ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਗੁਫਾ ਉੱਤੇ ਪਈ। ਇਹ ਗੁਫਾ "ਦੁਰਗਮ੍ਰਿਕ੍ਸ਼ਾ" ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਾਖੀ ਇੱਕ ਰਾਖਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਵੱਡੀ ਗੁਫਾ ਬੇਲੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਉਥੋਂ ਬਗਲੇ, ਹੰਸ ਅਤੇ ਸਰਸ ਪੰਛੀ ਬਾਹਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਚਕਰਵਾਕ ਹੰਸ ਵੀ ਉੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭੀਜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਸਨ। ਜਦ ਉਹ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਔਖੀ ਗੁਫਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਵੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਸਭ ਵੱਡੇ ਵਾਨਰ ਉਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਸਥਾਨ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਮਹਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਗੁਫਾ ਡਰਾਉਣੀ, ਔਖੀ ਅਤੇ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਘਣੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਹਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗੇ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਮੈਥਿਲੀ (ਸੀਤਾ) ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਪਰ ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹੰਸ, ਬਗਲੇ ਅਤੇ ਸਰਸ ਪੰਛੀ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਹਨ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭੀਜੇ ਹੋਏ ਹਰ ਪਾਸੇ ਉੱਡ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇੱਥੇ ਜ਼ਰੂਰ ਪਾਣੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕੂਆਂ ਜਾਂ ਕੋਈ ਝੀਲ।" ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੁਹਾਨੇ ਉੱਤੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਦਰੱਖਤ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਹਨੇਰੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਸਥਾਨ ਦੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਚੰਦ ਸੀ, ਨਾ ਸੂਰਜ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ੇਰ, ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਵੇਖੇ। ਉਹ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਬਬਰ-ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਸੀ, ਹਨੇਰੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ, ਚਮਕ ਤੇ ਤਾਕਤ ਸਭ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਗਈ। ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦੀ ਰਹੀ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਵਾਨਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਅੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਸੁਹਾਵਣਾ ਇਲਾਕਾ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ। ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਦਾ ਫਾਸਲਾ ਤੈਅ ਕਰ ਗਏ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿੱਢਲੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ, ਥੱਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਉਹ ਵਾਨਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨਿਕੰਮੀ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਹੱਥ ਧੋ ਬੈਠੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਨਣ ਵੇਖਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਹੁੰਚੇ, ਉੱਥੇ ਨਰਮ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਇਕ ਜੰਗਲ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ: ਸਾਲ, ਪਲਮੀਰਾ, ਤਮਾਲਾ, ਪੁਨਾਗਾ, ਵੰਜੁਲਾ, ਧਵਾ, ਚੰਪਕ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਰਨਿਕਾਰਾ ਦਰੱਖਤ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਤੇ ਲਾਲ ਲਤਾਵਾਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਬੇਲਾਂ, ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਅਤੇ ਬੈਰਲ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਚਬੂਤਰਿਆਂ ਨਾਲ। ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤ, ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਨੀਲਮ ਕਮਲ ਅਤੇ ਚਹੂੰ ਪਾਸੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਗੀਤ। ਵੱਡੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਖਰੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕਮਲ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁੱਚੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕਮਲਾਂ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਮਹਲ ਵੇਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ; ਫਰਸ਼ ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ, ਬੈਰਲ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਉੱਥੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਘਰ ਵੇਖੇ, ਖਿੜੇ ਤੇ ਫਲਦਾਰ ਦਰੱਖਤ, ਜੋ ਮਾਣੋ ਮੋਤੀ ਤੇ ਲਾਲਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ਹਿਦ, ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਆਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਰੂਮਾਨਚਕ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਅਸੰਖ ਚਮਤਕਾਰ ਵੇਖੇ, ਪਰ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਖੋਜ—ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਦੀ—ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਗਏ।