ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਲ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਉੱਚਤਾਈ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹੋ; ਹੁਣ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ—ਗੰਗਾ—ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਸਾਂਝੀ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਜਨਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ।” ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਵਗਦੀ ਹੈ? ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨਦੀ ਤ੍ਰਿਪਾਥੀ ਹੋਈ? ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਇਉਂ ਹੋਈ?” ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਉੱਤੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਤਪ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਧਨੀ ਸੀ, ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਰਾਮ, ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸ਼ਿਤਿਕੰਠ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ—ਨਵ-ਵਿਵਾਹਿਤ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਉਮਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਨੀਲੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਰਹੇ। ਇਉਂ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ, ਸੌ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹੇ ਲੰਘ ਗਏ। ਪਰ, ਰਾਮ, ਉਮਾ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਸਭ ਦੇਵਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ।” ਉਹ ਪਰਸਪਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਜੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਹਿ ਸਕੇਗਾ?” ਸਭ ਦੇਵਤਾ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ, ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਜੋ ਮੰਗਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਕਰ ਦੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਮਿਲ ਕੇ ਤਪ ਕਰੋ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੋਕੋ; ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ—ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਸਣ ਯੋਗ ਰਹਿਣ ਦੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਸਭ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਠੀਕ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਰੋਕਾਂਗਾ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ; ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇ। ਪਰ, ਮੇਰੀ ਉਤਸ਼ਟ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਜਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਹਿ ਸਕੇਗਾ? ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਾ ਇਹ ਦੱਸਣ।” ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਉੱਤੇ, ਦੇਵਤਾ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, “ਤੁਹਾਡੀ ਅੱਜ ਜਗੀ ਹੋਈ ਸ਼ਕਤੀ—ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਸਹਿ ਲਵੇਗੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਛੱਡੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਾ ਅਗਨੀ ਦੇਵ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ, ਤੇਜ਼ ਹੋ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੋ।” ਅਗਨੀ ਦੇਵ ਨੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਉਂ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰਵਣ ਬਣੇ, ਜੋ ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ। ਇਥੇ, ਅਗਨੀ ਤੋਂ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਕਾਰਤਿਕੇਯਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ—ਉਮਾ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, “ਜਿਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ—ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕੋਗੇ; ਅੱਜ ਤੋਂ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਿਸ਼ਫਲ ਰਹਿਣ।” ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਧਰਤੀ, ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਇਕ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ; ਤੂੰ ਕਈ ਪਤਨੀਆਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਅਤੇ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਜਿਹੜਾ ਮਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹਿਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ।” ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਵਾਰੁਣ ਦੇ ਰੱਖੇ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤਰ ਧਰ, ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ, ਇਹ ਕਥਾ ਤੈਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਦੱਸੀ; ਹੁਣ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੇਵਤਾ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਆਏ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੈਨਾ-ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਦੇਵਤਾ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਸੈਨਾ-ਪਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਕਰਵਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡਾ ਸਰਵੋਤਮ ਆਸਰਾ ਹੋ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ, ਨਰਮ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਚ ਹਨ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਗੰਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸੈਨਾ-ਪਤੀ, ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ, ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰੇਗੀ; ਉਹ ਉਮਾ ਵੱਲੋਂ ਬੜਾ ਮਾਨ ਪਾਵੇਗਾ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਸਭ ਦੇਵਤਾ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਸਭ ਦੇਵਤਾ, ਕਿਲਾਸਾ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਇਹ ਕੰਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਪੂਰਾ ਕਰੋ: ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਗੰਗਾ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ, ਵਿੱਚ ਛੱਡੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਾਥੀ ਹੋਣ ਦੀ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਸੁਣਾਈ।