ਇਕ ਵਾਰ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਐਸਾ ਦੇਖਿਆ ਜਿਵੇਂ ਆਇਨੇ ਦੀ ਸਤਹ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਚੱਕਰ ਵਜਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗ ਦਾ ਲੱਕੜ, ਤੇ ਉਹ ਇਤਨੀ ਛੋਟੀ ਲੱਗੀ ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਦੀ ਛਾਪ। ਫਿਰ, ਮੈਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਲਿਆ, ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਸੁਹਣੇ ਪਹਾੜ, ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਕਈ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਉਥੇ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁਧ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਸਦਾ ਦੇਵ-ਕਨਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਪਰ, ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵਲੀ ਨੇ ਮੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਤੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਰ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵਲੀ ਨੇ ਮੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਦੇਖਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤੇ ਉਥੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਧਕੇਲਿਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਹਿਮਾਲਿਆ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇਖੇ, ਪਰ ਵਲੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲਗਣ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਤੇ ਭੀ ਆਸਰਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ, ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਚਤੁਰ ਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ, ਰਾਜਨ, ਵਲੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਮਤੰਗਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਜੇ ਵਲੀ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਆਵੇ, ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਢ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਇਥੇ, ਸਾਡਾ ਨਿਵਾਸ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਅਸੀਂ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਵਲੀ ਨੇ ਮਤੰਗਾ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਇਥੇ ਕਦਮ ਨਾ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਸਤਾਈਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ, ਚੌਕਸ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ। ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਖੋਜ ਕਰਦੇ—ਝੀਲਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਆਕਾਸ਼, ਸ਼ਹਿਰ, ਅਤੇ ਉਹ ਖੇਤਰ ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਣ ਔਖੇ ਸਨ। ਸਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁਖੀ ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ, ਅਤੇ ਵਣ-ਉਪਵਨ ਵਿਚ ਖੋਜ ਕਰਦੇ। ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਖੋਜ ਕਰਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਲਗਨ ਨਾਲ, ਵਾਨਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਰੁੱਤ ਦੇ ਫਲਦਾਰ ਰੁੱਖ ਮਿਲਦੇ, ਤੇ ਹਰ ਰਾਤ ਉਹ ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੇ। ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਮੁਕਾ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਮੁਖੀ, ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਆ ਗਏ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਸਨ। ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਖੋਜ, ਜਿਵੇਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ, ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਪਰ ਸੀਤਾ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਵੱਡਾ ਵਾਨਰ, ਪੂਰੀ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਸੁਸ਼ੇਣ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਖੋਜ, ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਗ੍ਰੀਵ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਹ ਸਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਰਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: "ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ, ਘਣੇ ਜੰਗਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਖੋਜ ਲਏ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਖੋਜ ਲਈਆਂ, ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਵੀ।" "ਉੱਚ-ਉੱਚ, ਔਖੇ, ਤੇ ਅਸਮਤਲ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਜੀਵ ਲੱਭ ਕੇ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਔਖੇ ਖੇਤਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੋਜੇ ਗਏ। ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਉੱਚ ਕੁਲ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਵੇਗਾ; ਪਵਨ ਪੁਤ੍ਰ ਹਨੂਮਾਨ ਉਸੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੀਤਾ ਗਈ ਹੈ।" ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠਵੀਂ-ਅਠਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਹਨੂਮਾਨ, ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਸਗ੍ਰੀਵ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ। ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ, ਵVindhya ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਅਤੇ ਘਣੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕਿਲੇ, ਝੀਲਾਂ, ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਵਨ, ਪਹਾੜ, ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਖੋਜਦੇ। ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਵੀਰ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਖੋਜ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਕਿਤੇ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਵਾਨਰ ਜੜਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਖਾਂਦੇ, ਤੇ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਖੇਤਰ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਤੇ ਖੋਜਣ ਔਖਾ ਸੀ, ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੇ ਘਣ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਪਾਣੀ ਰਹਿਤ, ਸੁੰਞਾ, ਖਾਲੀ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ। ਐਸੇ ਜੰਗਲ ਵੀ ਖੋਜ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਖੇਤਰ ਵੀ ਲੱਭਿਆ ਜੋ ਵੱਡਾ, ਔਖਾ, ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੇ ਘਣੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਮੁਖੀ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ ਹੋਰ ਔਖਾ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉਥੇ, ਰੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਫਲ ਵਿਅਰਥ ਲੱਗੇ, ਨਾ ਫੁੱਲ, ਨਾ ਪੱਤੇ; ਨਦੀਆਂ ਸੁੱਕੀਆਂ, ਤੇ ਜੜਾਂ ਲੱਭਣ ਵੀ ਬਹੁਤ ਔਖਾ। ਉਥੇ ਨਾ ਭੈਸ, ਨਾ ਹਿਰਨ, ਨਾ ਹਾਥੀ; ਨਾ ਬਾਘ, ਨਾ ਪੰਛੀ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ। ਉਥੇ ਰੁੱਖ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਲਤਾਵਾਂ, ਜਾਂ ਘਾਸ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਕੇਵਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕਮਲ-ਪੰਡੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪੱਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਦਰਸ਼ਣਯੋਗ ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਹਨ, ਪਰ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਨਹੀਂ। ਉਥੇ ਇਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕੰਡੂ ਸੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।