ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਬਲ, ਬੁੱਧੀ, ਵੀਰਤਾ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ, ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੁਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈਂ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਹਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਕੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲਕੜਾ ਮਿਲਣਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਗੂਠੀ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਜਨਕ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਵਾਸਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣੇਗੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ। ਹੇ ਵੀਰ, ਤੇਰੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ, ਤੇਰਾ ਬਲ-ਯੁਕਤ ਸਾਹਸ, ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਆਗਿਆ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ।" ਫਿਰ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਹ ਅੰਗੂਠੀ ਲੈ ਕੇ, ਸਿਰ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਬਲ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਮੋਹਣੀ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ ਚੰਦ, ਜਦੋਂ ਬੱਦਲ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਆਪਣੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਬਲ ਅਤੇ ਅਦੁੱਤੀਯ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ, ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਜੋ ਹਨੁਮਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਮਿਲ ਸਕੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੌਂਤਾਲੀਵਾਂ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਪੈਂਤਾਲੀਵਾਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣੋ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਕਠੋਰ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝੋ ਅਤੇ ਢੂੰਢੋ," ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਾਨਰ, ਟਿਡ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਛਾ ਗਏ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਜਦਕਿ ਸੁਹਾਵਣੀ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਖੋਜ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਸ਼ਤਬਲੀ, ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਵਾਨਰ, ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ ਵਿਨਤਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਤਾਰਾ, ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਆਗਸਤਯ ਮੁਨੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਸੁਸ਼ੇਣ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਭਿਆਨਕ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਵਰੁਣ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹੇਠ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ 'ਤੇ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ-ਨੇਤਾ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਗੂੰਜ, ਗਰਜਨਾ ਅਤੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ-ਨੇਤਾ ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ ਚੀਕਦੇ, "ਅਸੀਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣਗੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗੇ!" ਕਈ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਰਾਵਣ ਯੁੱਧ ਲਈ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਤੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲਿਆਉਂਗਾ।" ਹੋਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇਕਰ ਉਹ ਥੱਕਾਵਟ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣਾ, ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਲਿਆ ਆਵਾਂਗਾ।" ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚੱਕ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਫਾੜ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦੇਵਾਂਗਾ।" "ਮੈਂ ਯੋਜਨਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਵਾਲੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਛਾਲ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ 'ਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਸੌ ਯੋਜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।" "ਚਾਹੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜਾਂ ਜਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮੇਰੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਵੱਡੇ ਵਾਨਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਹੀਆਂ। ਇਥੇ ਛਿਆਲੀਵਾਂ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਵਾਨਰ-ਨੇਤਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ?" ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" ਜਦ ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਡੁੰਡੁਭੀ ਨਾਮਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਮੱਝ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਮਲਯਾ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਮੱਝ ਮਲਯਾ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਵਾਲੀ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਨੀਤ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਵਾਲੀ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਫਿਰ, ਗੁਫਾ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ; ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਪਥਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਮੱਝ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਵੱਡਾ ਰਾਜ, ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਰੁਮਾ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਵਾਲੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਆਦਰ ਅਤੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਜ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।