ਹੇ ਰਾਮਾ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਖਣਿਜਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਰੋਤ, ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੋ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੁੰਦਰ ਧੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਮੇਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੁੰਦਰ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਧੀ ਅਤੇ ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਉਸ ਮੇਨਾ ਦੇ ਘਰੋਂ ਹਿਮਵਤ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ ਗੰਗਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਧੀ ਉਮਾ ਨਾਮਕ ਜਨਮੀ। ਇਕ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ, ਤਿੰਨ ਰਾਹੀਂ ਵਗਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਹਿਮਵਤ ਪਾਸੋਂ ਮੰਗਿਆ। ਹਿਮਵਤ ਨੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਇਛਾ ਨਾਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਦੂਜੀ ਧੀ ਉਮਾ, ਜੋ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਸੀ, ਨੇ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕੀਤੀ। ਹਿਮਵਤ ਨੇ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਅਤੇ ਅਤੁੱਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਉਮਾ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀ ਭਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਏ ਰਾਘਵ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਧੀਆਂ—ਗੰਗਾ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਤੇ ਉਮਾ ਦੇਵੀ—ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤਿੰਨ ਰਾਹੀਂ ਵਗਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀ। ਫਿਰ, ਇਹ ਸੁੰਦਰ, ਦਿਵ੍ਯਾ ਨਦੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਘਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਉੱਚਤ ਅਤੇ ਧਰਮਮਈ ਕਥਾ ਦੱਸੀ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਜਨਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।" ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਤਿੰਨ ਰਾਹੀਂ ਵਗਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੰਗਾ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤਿੰਨ ਰਾਹੀਂ ਵਗਣ ਵਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੇਹੜੇ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕੀਤਾ?" ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ: "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਮਹਾਤਪਸਵੀ, ਨੀਲੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਨਵ-ਵਿਵਾਹਿਤ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ, ਇੱਕ ਸੌ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ, ਖੇਡਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, 'ਜੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਉਸਨੂੰ ਸਹਾਰ ਸਕੇਗਾ?' ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣੋ।'" "ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੀ ਉਰਜਾ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਪ ਕਰੋ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਉਰਜਾ ਨੂੰ ਉਰਜਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੋਕੋ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿਓ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮਹਾਦੇਵ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਠੀਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਉਰਜਾ ਨੂੰ, ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ, ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਹੀ ਰੋਕ ਲਵਾਂਗਾ। ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇ। ਪਰ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਜੋ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਕੌਣ ਸਹਾਰੇਗਾ? ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਾ ਇਹ ਦੱਸਣ।" ਇਸ ਉੱਤੇ, ਦੇਵਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤੁਹਾਡੀ ਜੋ ਉਰਜਾ ਅੱਜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਸਹਾਰੇਗੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਰਜਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ, ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਚੰਡ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ।" ਫਿਰ, ਅੱਗ ਦੇ ਭਰਨ ਨਾਲ, ਸਫੈਦ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰਵਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਕਾਰਤਿਕੇਯਾ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਫਿਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਧੀ ਉਮਾ ਨੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ: "ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕੋਗੇ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਬਾਂਝ ਰਹਿਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਧਰਤੀ, ਤੇਰਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ, ਤੂੰ ਅਨੇਕ ਪਤਨੀਆਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਂ। ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਜੋ ਮਲਿਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।" ਜਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਦੇਵ, ਵਾਰੁਣ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਢਲਾਣ ਵਾਲੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਕਥਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਧੀ ਵਲੋਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ, ਤੂੰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ ਕਿ ਮੈਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ, ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ।