ਰਾਮ ਨੇ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਇਹੀ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਚਲਦੇ ਹਨ।” ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਲੰਬਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਾਹਨਵੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਅ ਨਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਅਤੇ ਬਗਲੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਘਵ, ਰਾਮ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਸਭ ਨੇ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ; ਰਿਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦਿੱਤੇ। ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਭੋਗ ਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਸਭ ਨੇ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ; ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ, ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਚਲਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ?” ਰਾਮ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਤੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। “ਰਾਮ, ਹਿਮਵਤ, ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਤੁਟ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਮੇਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਮੇਰੂ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ, ਰਾਘਵ ਵੰਸ਼ੀ, ਗੰਗਾ, ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ, ਜਨਮੀ; ਦੂਜੀ ਧੀ ਉਮਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ, ਗੰਗਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਮੰਗੀ। ਹਿਮਵਤ ਨੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਧੀ, ਗੰਗਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਘਵ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਧੀ, ਉਮਾ, ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰੀ। ਹਿਮਵਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਠਿਤ ਸੀ। ਰਾਘਵ, ਇਹ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ, ਗੰਗਾ—ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਅਤੇ ਉਮਾ ਦੇਵੀ। ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਕਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹੀ। ਇਹ ਸੁੰਦਰ, ਦਿਵਿਆ ਨਦੀ, ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਧੀ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਉੱਤਮ ਤੇ ਧਰਮਮਈ ਕਥਾ ਦੱਸੀ; ਹੁਣ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਕਥਾ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਦਿਵਿਆ ਅਤੇ ਮਾਨਵਿਕ ਉਤਪੱਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਕਿਸ ਕਾਰਨ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ, ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਚਲਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਨਦੀ ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਵਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਸ ਕੰਮ ਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕੀਤਾ?” ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸੀ, ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ: “ਰਾਮ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਸ਼ਿਤਿਕੰਠ ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ, ਨੀਲਕੰਠ, ਦੇਵ-ਦੇਵ, ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲੇ; ਮਹਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਮਹਾਦੇਵ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਸੌ ਦਿਵਿਆ ਵਰ੍ਹੇ ਲੰਘ ਗਏ। ਪਰ, ਰਾਮ, ਉਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲਿਆ; ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਗਏ। ‘ਜੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲਵੇ, ਉਹਨੂੰ ਕੌਣ ਸਹਿ ਸਕੇਗਾ?’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਏ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਖਣ ਲੱਗੇ: ‘ਹੇ ਦੇਵ-ਦੇਵ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਤੇ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਪ ਕਰੋ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੀ ਰੋਕੋ; ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ—ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰੋ।’ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ‘ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,’ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ: ‘ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ, ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੀ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਕਾਂਗਾ; ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇ। ਮੇਰੀ ਇਹ ਉੱਤਮ ਤਾਕਤ, ਜੋ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ—ਇਹਨੂੰ ਕੌਣ ਸਹਿ ਸਕੇਗਾ? ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤੇ ਇਹ ਦੱਸਣ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨंदीਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਤੁਾਡੀ ਜੋ ਤਾਕਤ ਅੱਜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉਸਨੂੰ ਸਹਿ ਲਵੇਗੀ।’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਦੇਵ-ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਛੱਡੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਤੂੰ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਤੇਜੀ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਅੰਦਰ ਆ।’ ਫਿਰ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਸਰਵਣਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਮਹਾਤੀਜੀ ਕਾਰਤਿਕੇਯਾ, ਜੋ ਅੱਗ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜਨਮ ਲਿਆ; ਫਿਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਨੇ ਉਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿਮਵਤ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਉਮਾ ਅਤੇ ਗੰਗਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਣੀਆਂ।