ਸੋਣ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸੁੱਚਾ, ਗਹਿਰਾ ਤੇ ਰੇਤ ਦੇ ਟਾਪੂਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮুনੀ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਨਦੀ ਕਿਸ ਰਸਤੇ ਪਾਰ ਕਰੀਏ?" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਰਾਮ, ਇਹੋ ਰਸਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ—ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਦੱਸਣ ਉਤੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ। ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਨ ਤੇ, ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਾਹਨਵੀ ਨਦੀ—ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨਦੀ—ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹੰਸ ਤੇ ਬਗਲੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਸਾਰੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਵਾਸ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦਿੱਤਾ। ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਟ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ, ਮਨ ਵਿਚ ਅਤਿ ਉੱਲਾਸ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ, ਸਭ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ, ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ?" ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਕਹਿਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। "ਹੇ ਰਾਮ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਖਨੀਜਾਂ ਦੇ ਖਜਾਨੇ, ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੋਹਣੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ ਮੇਨਾ, ਜੋ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਤੇ ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਪਤਨੀ ਸੀ।" "ਉਸ ਮੇਨਾ ਤੋਂ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ ਗੰਗਾ ਜਨਮੀ, ਤੇ ਦੂਜੀ ਧੀ ਉਮਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਗਈ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਹਿਮਾਵਤ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗੀ। ਹਿਮਾਵਤ ਨੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।" "ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਦੂਜੀ ਧੀ ਉਮਾ, ਜੋ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਰਹੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਮਾਵਤ ਨੇ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਤੇ ਅਤੁੱਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਰੁਦ੍ਰ (ਮਹਾਦੇਵ) ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੀ ਸੀ।" "ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਇਹ ਹਨ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ—ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ: ਨਦੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੰਗਾ ਤੇ ਉਮਾ ਦੇਵੀ। ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਪਹਿਲਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹੀ। ਫਿਰ, ਇਹ ਸੋਹਣੀ, ਦਿਵਯ ਨਦੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹ ਗਈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਤਦ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਉਹ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਧਰਮਮਈ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਹੈ; ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਦਿਵਯ ਤੇ ਮਾਨਵ ਉਤਪੱਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।" "ਕਿਸ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ? ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੀਤਾ?" ਜਦ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਨੇ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਤਪ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੇ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ: "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸ਼ਿਤਿਕੰਠ (ਮਹਾਦੇਵ) ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵੀ (ਉਮਾ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਦੇਵ, ਨੀਲਕੰਠ, ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਸੋ ਦਿਵਯ ਸੌ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ। ਪਰ, ਹੇ ਰਾਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਸਭ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ।" "ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, 'ਜੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਜਨਮੇ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਉਸਨੂੰ ਸਹਾਰ ਸਕੇਗਾ?' ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਏ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: 'ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਵੀਕਾਰੋ।'" "'ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇਵ, ਤੁਹਾਡੀ ਜੋ ਉਰਜਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦੇ; ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪ ਕਰੋ, ਤੇ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਉਰਜਾ ਨੂੰ ਰੋਕੋ।' 'ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਉਰਜਾ ਨੂੰ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਹੀ ਰੋਕੋ; ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ—ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।'" "ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।' ਫਿਰ, ਉਹ ਬੋਲੇ, 'ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਉਰਜਾ ਨੂੰ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਹੀ ਰੋਕਾਂਗਾ, ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ; ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇ।'" "'ਮੇਰੀ ਇਹ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਉਰਜਾ, ਜੋ ਉਥੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ—ਹੁਣ ਕੌਣ ਇਸਨੂੰ ਸਹਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਾ ਦੱਸਣ।'" "ਤਦ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨੰਦੀ (ਵਾਹਨ ਵਾਲੇ) ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਹੁਣ ਜੋ ਉਰਜਾ ਉੱਠੀ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਸਹਾਰ ਲਵੇਗੀ।'" "ਇਸ ਉੱਤਰ ਉੱਤੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ, ਉਸਦੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਜੰਗਲ, ਸਭ ਭਰ ਗਏ।" "ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅੱਗ (ਅਗ्नਿ) ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਉਰਜਾ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਵਾਯੂ ਦੇ ਨਾਲ ਤੀਬਰ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਇਸ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ।'" "ਅਗਨਿ ਦੁਆਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੇ ਸਫੈਦ ਪਹਾੜ ਤੇ ਦਿਵਯ ਸਰਵਣ (ਸਰਵਾਣ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਅੱਗ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਵਹਿਣ ਦੀ, ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਜ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ।