ਜਦੋਂ ਸਭ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਨ ਕੁਸ਼ਿਕਨੰਦਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਚਾਨਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕੁਝ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਵੀ ਸੁੱਤ ਗਏ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ, ਸੋਣਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਚੜ੍ਹ ਗਈ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਚਾਰਿਆ, "ਰਾਮ, ਰਾਤ ਚਾਨਣੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਸਵੇਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਠੋ, ਉਠੋ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਵੇਰ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਅਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਸੋਣਾ ਨਦੀ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਗਹਿਰਾ ਹੈ, ਰੇਤ ਦੇ ਟਾਪੂਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੇ ਮুনি, ਅਸੀਂ ਇਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਰਸਤੇ ਪਾਰ ਕਰੀਏ?" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹੀ ਉਹ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।" ਇੰਝ ਆਖਣ ਉੱਤੇ, ਸਭ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਾਹਨਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆਸਥਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ 'ਚ ਹੰਸ ਤੇ ਬਗਲੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਰ ਲਈ ਥਾਂ ਬਣਾਈ। ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ। ਸਭ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ। ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਪੂਜਨਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਬਣੀ?" ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਆਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਰਾਮ, ਪਰਵਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਿਮਵਤ, ਜੋ ਧਾਤੂਆਂ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੋ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੁੰਦਰ ਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਮੇਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਵੱਡੀ ਧੀ ਗੰਗਾ ਜਨਮੀ, ਦੂਜੀ ਧੀ ਉਮਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹਿਮਵਤ ਕੋਲੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਮੰਗਿਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਪੱਧਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਹਿਮਵਤ ਨੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਦੂਜੀ ਧੀ ਉਮਾ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਹਿਮਵਤ ਨੇ ਉਸ ਉਮਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਤਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਖਰ ਸੀ ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਦੁੱਤੀ ਸੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇਹ ਦੋਨੋ ਧੀਆਂ, ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਉਮਾ, ਪਰਵਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿਚ ਆਦਰਯੋਗ ਧੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਵਗਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਕਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹੀ। ਫਿਰ, ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਦਿਵਯ ਨਦੀ, ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਧੀ, ਪਾਪਰਹਿਤ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿਚ ਚਲੀ ਗਈ।" ਇਥੋਂ ਅਗਲੀ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਕਥਾ ਦੱਸੀ, ਤਾਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਾਘਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਉੱਤਮ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾ ਦੱਸੀ। ਹੁਣ, ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਦਿਵਯ ਤੇ ਮਾਨਵਿਕ ਜਨਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭੇਦ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।" "ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਵਗਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਮਹਾਨ ਨਦੀ, ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਨਾਲ ਕੀਤੀ?" ਰਾਮ ਦੇ ਇੰਝ ਪੁੱਛਣ ਉੱਤੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਤਪ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠੇ, ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ। "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਸ਼ਿਤਿਕੰਠ (ਮਹਾਦੇਵ) ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਗਵਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ, ਨੀਲਕੰਠ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਕ, ਸੋ ਦਿਵਯ ਵਰ੍ਹੇ, ਖੇਡ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਸਭ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ, ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, 'ਜੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਉਸਨੂੰ ਸਹਾਰ ਸਕੇਗਾ?'" ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਆ ਕੇ, ਨਮੱਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਅਸੀਸ ਦਿਓ। ਸੰਸਾਰ ਤੁਹਾਡੀ ਉਰਜਾ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੇ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵ, ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਭਗਵਤੀ ਮਿਲ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰੋ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਉਰਜਾ ਨੂੰ ਹੀ ਉਰਜਾ ਵਿਚ ਰੱਖੋ। ਇਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਵਸਥਿਤ ਨਾ ਕਰੋ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।