ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਛਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਚੰਨਦੀ ਠੰਡੀ ਚਾਨਣ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਦੇ ਜੀਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੇਤ, ਸਭ ਇधर-ਉਧਰ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜਸਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵाणी ਰੋਕ ਲਈ। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!" ਕਹਿ ਕੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਵੰਸ਼ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਤੁਸੀਂ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ। ਕਉਸ਼ਿਕੀ ਨਦੀ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਐਸੇ ਹੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸੋਣ ਲਈ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਤੇ ਸਮਿਤ੍ਰੀ, ਕੁਝ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਫਿਰ ਆਪ ਵੀ ਸੋ ਗਏ। ਹੁਣ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਵੈਭਵਸ਼ਾਲੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਪੈਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਦਾ ਬਾਕੀ ਸਮਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੋਣਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਉੱਤੇ ਬਿਤਾਇਆ। ਜਦ ਰਾਤ ਬਹੁਤ ਚਾਨਣ ਹੋ ਗਈ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਬੋਲਿਆ, "ਰਾਮ, ਰਾਤ ਚਾਨਣ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਸਵੇਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਉੱਠੋ, ਉੱਠੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ; ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਵਿਦੀ ਕਰਕੇ, ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਸੋਣਾ ਨਦੀ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ, ਡੂੰਘੀ ਤੇ ਰੇਤ ਦੇ ਟਾਪੂਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਕਿਹੜਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਪਾਰ ਕਰੀਏ?" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਰਸਤਾ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਉੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਾਹਨਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਤੇ ਕਾਂਗਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਰਾਘਵ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦਿੱਤਾ। ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਸਾਦ ਰੂਪ ਅੰਨ ਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਕੰਡੇ 'ਤੇ, ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਲਈ। ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਵਿਅਸਥਿਤ ਬੈਠੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪੂਜਨਯ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਮੈਂ ਗੰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਚਲਦੀ ਹੈ; ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਬਣੀ?" ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ। "ਰਾਮ, ਹਿਮਵਤ ਪਰਬਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਖਣਿਜਾਂ ਦਾ ਮਹਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੁੱਲ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਮੇਨਾ, ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਧੀ, ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ਜ ਰਾਮ, ਗੰਗਾ, ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਜਨਮੀ; ਦੂਜੀ ਧੀ ਦਾ ਨਾਮ ਉਮਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ, ਹਿਮਵਤ ਤੋਂ ਮੰਗਣ ਆਏ। ਹਿਮਵਤ ਨੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਦੂਜੀ ਧੀ ਉਮਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰੀ, ਵੱਡੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਹਿਮਵਤ ਨੇ ਉਮਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਤੇ ਅਤੁੱਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸੀ। ਰਾਘਵ, ਇਹ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ: ਗੰਗਾ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੇ ਉਮਾ ਦੇਵੀ। ਹੇ ਵਿੱਦਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ—ਕਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਪਹਿਲਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹੀ। ਫਿਰ, ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਦਿਵਯ ਨਦੀ, ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਹੁਣ ਛੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਥਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਤਬ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਉਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਉੱਤਮ ਤੇ ਧਰਮਕ ਕਥਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਵੱਡੀ ਧੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਦਿਵਯ ਤੇ ਮਾਨਵ ਜਨਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।" "ਕਿਹੜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ, ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ? ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਉੱਤਮ ਨਦੀ, ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਹੋਈ?" "ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਕਿਹੜੇ ਕਰਤਬ ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ?" ਐਸਾ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ਜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸੀ, ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਦੱਸਣੀ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ: "ਰਾਮ, ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸ਼ਿਤਿਕੰਠ ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਾਹਾਦੇਵ, ਨੀਲੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ; ਤੇ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਹਾਦੇਵ, ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਸੌ ਦਿਵਯ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ। ਪਰ, ਰਾਮ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਚਲਣ ਦੀ ਕਥਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੀ ਕਥਾ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।