ਸਾਰੇ ਉਤਮ ਬਾਂਦਰ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਅਗੇਤਰੀ ਪੰਗਤੀਆਂ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਚੁਸਤ ਚਾਲ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰ, ਉਸੇ ਪਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਸੁਗਰੀਵ ਬਾਂਦਰ ਰਾਜਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੜ-ਬੂਟੀਆਂ, ਫਲ ਤੇ ਕੰਦ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਖਿਆ, "ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਜੰਗਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਖੋਜ ਲਏ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।" ਹੁਣ ਚਲੋ ਅਠੱਤੀਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਸਾਰੇ ਭੇਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਦਰ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਸਫਲ ਸਮਝਿਆ। ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਸੁਮੀਤ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈਏ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਹ ਸੁਧਰੇ ਹੋਏ ਬੋਲ ਸੁਣਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡਾ ਆਦੇਸ਼, ਚਲੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਹੇਠ ਰਹਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ, ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਤਾਰਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਉਤਮ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਆਓ!" ਤੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਂਦਰ ਜਲਦੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਏ, ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਹੋਏ, ਨਾਰੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ, ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਬਾਂਦਰੋ, ਮੇਰੀ ਪਲਕੀਨ ਜਲਦੀ ਲਿਆਓ!" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਪਲਕੀਨ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਪਲਕੀਨ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਬਾਂਦਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਾਊਮਿਤ੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਲਦੀ ਚੜ੍ਹੋ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਲਕੀਨ 'ਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਛਤਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਯਕ-ਪੂੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਠੰਡਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸਿੰਘ-ਨਾਦ ਤੇ ਡੰਗਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਭਟਾਂ ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਉੱਚਤ ਰਾਜਸੀ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੈਂਕੜੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਦਰਾਂ, ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸਨ, ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਿਰ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਮਾ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਾਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਬਲੀ ਸੁਗਰੀਵ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ, ਪਲਕੀਨ ਤੋਂ ਉਤਰਿਆ। ਰਾਮਾ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਸੁਗਰੀਵ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਐਸੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰ ਵੀ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ, ਜਿਹੜਾ ਪੋਖਰ 'ਚ ਕੌਲ ਦੇ ਕੌਲ-ਕੁੜਮ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਵੱਡੀ ਬਾਂਦਰ ਫੌਜ ਦੇਖੀ। ਰਾਮਾ ਨੇ ਬਾਂਦਰ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਨਮਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਚੁਕ ਕੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਫਿਰ, ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਬੈਠ ਜਾ।" ਜਦ ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਰਾਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਵੰਡ ਕੇ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਾਂਦਰ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ ਇੱਛਾ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜੋ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ, ਡਿੱਗਣ 'ਤੇ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ 'ਚ ਲੱਗਾ ਰਾਜਾ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਲਕੜਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਕੇ, ਧਰਮ 'ਚ ਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੇ ਸਦਾ ਦੀ ਬਾਂਦਰ ਰਾਜਗੀ ਗੁਆਚ ਗਈ ਸੀ; ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮਹਾਬਲੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਤੇਰੇ ਜੇਤੇ ਭਰਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਟਾ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਹਨ ਸੈਂਕੜੇ ਉਤਮ ਬਾਂਦਰ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਾਨ ਬਾਂਦਰ ਲਿਆ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਰਾਘਵ, ਇੱਥੇ ਬਹਾਦਰ ਰੀਛ, ਬਾਂਦਰ ਤੇ ਲੰਗੂਰ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੇ ਹਨ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮਾਹਿਰ ਹਨ। ਰਾਘਵ, ਇੱਥੇ ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਹਨ ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ, ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੀਰੋ, ਇੱਥੇ ਸੈਂਕੜੇ, ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰ, ਲੱਖਾਂ, ਦਸ-ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਗਿਰਦੇ ਹਨ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੇ। ਇੱਥੇ ਬਾਂਦਰ ਤੇ ਬਾਂਦਰ ਮੁਖੀਆਂ ਅਰਬੁਦਾ, ਸੈਂਕੜੇ ਅਰਬੁਦਾ, ਮੱਧਮ ਤੇ ਆਖਰੀ ਗਿਰਦੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਗਣਨਾਤੀਤ ਟੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਮਹੇਂਦਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਬੱਦਲ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ, ਮੇਰੂ ਤੇ ਵਿਂਧਿਆ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਣਗੇ। ਉਹ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਆਉਣਗੇ; ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਜੰਗ 'ਚ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲਿਆਉਣਗੇ। ਫਿਰ, ਮਹਾਬਲੀ ਬਾਂਦਰ ਮੁਖੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਮ ਗਿਆ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨੀਲੇ ਕੌਲ ਵਾਂਗ ਖਿੜ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਵੈਭਵ ਵਾਲੀ ਵਾਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਉਨਤਤੀਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।