ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੇਕ ਬਲਵਾਨ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ। ਉਹ ਵਾਨਰ ਜੋ ਮਹੇੰਦਰ, ਹਿਮਾਵਤ, ਵਿਂਧਿਆ, ਕੈਲਾਸ, ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਪਾਂਡੁਸ਼ਿਖਰ ਦੇ ਉੱਚੇ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਸਤੀ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਹੋਏ। ਕੁਝ ਵਾਨਰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਗਦੀ ਕਿਰਣ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਚਮਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਿਵਾਸ, ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ, ਜਾਂ ਪਦਮਾਚਲ ਦੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਬਲਵਾਨ ਵਾਨਰ ਵੀ ਸੱਦੇ ਗਏ। ਕਈ ਵਾਨਰ ਕਾਜਲ ਵਰਗੇ ਕਾਲੇ, ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਅੰਜਨਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਵੱਡੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮੇਰੂ ਅਤੇ ਧੂਮਰਗਿਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਲਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਤੇ ਤੇਜ਼-ਚਲਾਕ, ਮਧੁ ਅਤੇ ਮਦਿਰਾ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਵੀ ਸੱਦੇ ਗਏ। ਕੁਝ ਵਾਨਰ ਸੁਗੰਧਤ ਜੰਗਲਾਂ, ਰਮਣੀਕ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ—ਮਨਾਵਣ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ—ਹਰ ਵਾਨਰ ਨੂੰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲਿਆਉ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੁੱਖੀ ਭੇਜੋ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਵਧੇ। ਜਿਹੜੇ ਵਾਨਰ ਮੌਜ-ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ ਜਾਂ ਢਿੱਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਲਦੀ ਲਿਆਉ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਾਨਰ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸੈਂਕੜਿਆਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਲੱਖਾਂ ਸ਼ੇਰ-ਵਾਂਗ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਤੁਰ ਪੈਣ। ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ, ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਵੀ ਜਲਦੀ ਨਿਕਲ ਪੈਣ। ਜਿਹੜੇ ਰਸਤੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਜਾ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਜਲਦੀ ਲਿਆਉਣ। ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਬਲਵਾਨ ਵਾਨਰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਭੇਜੇ। ਉਹ ਵਾਨਰ ਪੰਛੀਆਂ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਗਾਂ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਵਰਗੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਉਹ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਖਾਤਰ ਸਮੁੰਦਰੀ, ਪਹਾੜੀ, ਜੰਗਲੀ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਹੁਕਮ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਸੁਣਕੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਆਉਣ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ, ਉਸ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਕਾਲੇ ਕਾਜਲ ਵਰਗੇ ਬਲਵਾਨ ਵਾਨਰ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਦੇ ਪਾਸ ਆਏ। ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਦਾ ਸੀ, ਉਥੋਂ ਦਸ ਕਰੋੜ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਵਾਨਰ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਕੈਲਾਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੋਂ, ਸ਼ੇਰ ਤੇ ਬੱਘੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਵਾਨਰ ਕਰੋੜਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਫਲ ਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਨਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਤੋਂ, ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਵਰਗੇ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਵਾਨਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਤਰੇ। ਦੁੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਤਮਾਲਾ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤਾਂ ਜਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਜੰਗਲਾਂ, ਗੁਫਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਆਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪੀ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਵਾਨਰ ਹੋਰ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਗਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਕਦੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਉਹ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਫਲ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉੱਗੇ ਸਨ, ਅੰਬ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸਵਾਦ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਯੋਗ। ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਫਲ ਤੇ ਜੜ੍ਹ, ਜੋ ਯਜਨ ਦੇ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਵਾਨਰ ਪੂਰਾ ਮਹੀਨਾ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਹ ਵਧੀਆ ਫਲ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਲ ਤੇ ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਲੈ ਲਿਆ। ਯਜਨ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਉਹ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲ ਵੀ ਲੈ ਆਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਸਕਣ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਕੇ, ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਜਲਦੀ ਤੁਰ ਪਏ। ਉਹ ਤੇਜ਼-ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ, ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਜਲਦੀ-ਨਾਲ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਸੁਗਰੀਵ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਲ, ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀਆਂ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ, ਜੰਗਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੋਜ ਲਏ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਠੱਤੀਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਸਾਰੇ ਉਪਹਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਹੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਨਰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਸਫਲ ਮੰਨਿਆ। ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਵਾਨਰ ਸੀ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਤੋਂ ਚੱਲੀਏ।” ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਹ ਸੁਚੱਜੇ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ...