ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਿੰਘਾਸਨ ’ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਰੂਮਾ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਅਟੱਲ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ—ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ—ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਦਰ ਆਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਆਮਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਉੱਠੀ। ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇਜ਼ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪੀੜਾ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਆਪਣਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਝੰਡੇ ਵਾਂਗ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਉੱਠਿਆ, ਰੂਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉੱਠ ਗਈਆਂ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੰਨ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤਾਰੇ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਕ ਵੱਡੇ, ਮਨੋ-ਕਾਮਨਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਰੂਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਰਾਜਾ ਸ਼ਕਤੀ, ਉੱਚ ਕੁਲ, ਦਇਆ, ਸਯਮ, ਕ੍ਰਿਤਘਨਤਾ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉਪਕਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਝੂਠਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਰਦਈ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਘੋੜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਾਅਦਾ ਤੋੜਣ ਲਈ ਸੌ ਜਣਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਾਂ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰ, ਪਰ ਜੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਤੋੜਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। "ਜੋ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਦਦ ਲੈ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ ਹੈ ਤੇ ਮਰਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਕ੍ਰਿਤਘਣਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ—ਇਹ ਸੁਣ, ਹੇ ਵਾਨਰ। ਗਾਂ ਮਾਰਣ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ, ਚੋਰੀ ਜਾਂ ਵਚਨ ਤੋੜਣ ਲਈ ਤਾ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਅਕ੍ਰਿਤਘਣਤਾ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ। "ਤੂੰ ਨੀਚ, ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ ਅਤੇ ਝੂਠਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਵਾਨਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਮਦਦ ਦਾ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਮਦਦ ਦਾ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਪੂਰਾ ਜਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਵਾਅਦੇ ਝੂਠੇ ਹਨ; ਰਾਮ ਤੈਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਮੰਡਕ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੱਪ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। "ਦਇਆਲੁ ਰਾਮ ਨੇ, ਹੇ ਪਾਪੀ, ਤੈਨੂੰ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਜੇ ਤੂੰ ਵੱਡੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਰਾਘਵ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਮਿਹਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੂੰ ਵਾਅਲੀ ਨੂੰ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖੇਂਗਾ। ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਵਾਅਲੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਰਾਹ ਅਜੇ ਵੀ ਖੁੱਲਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਵਾਅਦੇ 'ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਵਾਅਲੀ ਦੀ ਰਾਹ ਨਾ ਫੜ। ਤੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਵਜਰ ਸਮਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਇਹ ਗੂੰਜਦੀ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੂਮਾ ਵਾਂਗ ਚੰਨ-ਮੁਖੀ ਤਾਰਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਇੰਨੀ ਕਠੋਰ ਬਾਤਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਂ ਤਾਂ ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ ਹੈ, ਨਾਂ ਕਪਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਨਾਂ ਨਿਰਦਈ; ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਉਹ ਕਪਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵੀਰ। "ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਉਪਕਾਰ ਨੂੰ ਭੁਲਾਇਆ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਉਹ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਯਸ਼, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜ, ਰੂਮਾ, ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਵਾਲੇ। "ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਅਤਿ ਸੁਖ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਧਰਮੀਕ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਨਾਲ ਲੀਨ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵਰਗਾ ਸਮੇਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀ ਉਮੀਦ? "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਸਰੀਰ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੈਨੂੰ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਨਾ ਲਵੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਧਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਿਨਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੇ ਤੁਰੰਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਖਾਤਰ; ਜੋ ਵੱਡਾ ਗੁੱਸਾ ਉਠਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਛੱਡ ਦੇ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼। ਰਾਮ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਰੂਮਾ, ਮੈਨੂੰ, ਅੰਗਦ, ਰਾਜ, ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਅਤੇ ਗਾਂ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ। "ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਨਿਕਰਿਸ਼ਟ ਰਾਖਸ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਵੇਗਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਰੋਹਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਸੈਂਕੜੇ ਅਰਬ ਰਾਖਸ ਹਨ, ਅਤੇ ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਦਸ-ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗਿਣਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਬਿਨਾ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਚੁਰਾਇਆ। "ਉਹ ਰਾਖਸ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਲੋਂ, ਬਿਨਾ ਮਦਦ ਦੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਨਿਰਦਈ ਰਾਵਣ। ਇਹ ਤਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਅਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਤ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਜੋ ਸੁਣਿਆ ਉਹੀ ਆਖੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਦੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਭਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਦੇ ਉਪਕਾਰ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਵਚਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਉਭਰੀ।