ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਦੀ ਇਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਹਲਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੁਫਾ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਗੁਫਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਮਹਲ ਅਤੇ ਕੋਠੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਵਾਹਰਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਨਰ ਸਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਬਹੁਤ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂ ਰਸ ਅਤੇ ਮਧੂ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਰਸਤੇ ਮਹਕ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਉੱਥੇ ਬਹੁ ਮੰਜ਼ਿਲੀ ਕੋਠੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ, ਜੋ ਵਿਂਧਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਚੇ ਦਰਿਆ ਤੇ ਚਸ਼ਮੇ ਵਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਦ, ਮੈੰਦ, ਦ੍ਵਿਵਿਦ, ਗਵਯ, ਗਵਾਕਸ਼, ਗਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਭਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਘਰ ਵੇਖੇ। ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ, ਸੰਪਾਤੀ, ਸੂਰ੍ਯਾਖ੍ਸ਼, ਹਨੁਮਾਨ, ਵੀਰਬਾਹੁ, ਸੁਬਾਹੁ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਲਾ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਮੁਦ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਤਾਰਾ, ਜਾਂਬਵੰਤ, ਦਧਿਵਕ੍ਰ, ਨੀਲ, ਸੁਪਾਟਲ ਅਤੇ ਸੁਨੇਤ੍ਰ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਵੱਡੇ ਵਾਨਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਘਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਉਹ ਕੋਠੀਆਂ ਸੁੰਞੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਧਨ-ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਮ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਘਰ ਇਕ ਪਹਾੜੀ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜੋ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਇਸ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਮਹਾਨ ਮਹਲ ਸੀ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਲ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਗੁੰਬਦ ਸਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਕੇਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ, ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ, ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਵਾਨਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਦਰਵਾਜੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸੱਤ ਘੇਰੇ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਵਾਹਨਾਂ ਅਤੇ ਬੈਠਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਵੱਡਾ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਲ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਲੰਗ, ਉੱਤਮ ਆਸਨ, ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੇ, ਤੰਤੂ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ, ਜੋ ਲਯ ਅਤੇ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਯੁਵਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ‘ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ। ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲੈ ਰਹੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਨਾ ਤਾਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸਨ, ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਉਤਾਵਲੇ, ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਬੇਤਰਤੀਬ ਸਨ। ਜਦ ਉਹ ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਅਤੇ ਕੰਮਰਬੰਧ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਲਜਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤੰਤ ਵਜਾਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਧੁਨ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜੀ। ਮਹਾਬਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਆਪਣੇ ਆਚਰਣ ਵਿੱਚ ਅਪਮਾਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ, ਰਾਮ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਇਕ ਪਾਸੇ ਅਕੇਲਾ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਆਮਦ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ, ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਤੋਂ ਉੱਠ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਗਦ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਲਕਸ਼ਮਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੁੱਕ ਗਿਆ। ਡਰ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸੰਭਲ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਮਣੀ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ ਲੱਗਿਆ, "ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਤਾਰਾ, ਇਹ ਰਾਘਵ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਰਮ ਹੈ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?" "ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਲੱਗੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਤੇ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦੱਸ। ਜਾਂ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ। ਤੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ-ਮਨ ਵਾਲਾ ਕਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਰੁੱਖਾ ਵਿਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜਦ ਤੂੰ ਉਸ ਕੋਲ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਜਾਵੇਂਗੀ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰੇਗੀ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਵਿਜੇਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਾਂਗਾ, ਜਿਸਦਾ ਗੁੱਸਾ ਮਿਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।" ਤਾਰਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਦਿਰਾ ਕਾਰਨ ਡੋਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੰਮਰਕਸ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਢੀਲੇ ਹੋਏ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਆਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਥੱਲੇ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਠੰਢਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਮਦਿਰਾ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਨਰਮ ਨਜ਼ਰ ਕਰਕੇ, ਤਾਰਾ ਨੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖੇ, "ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੇਰਾ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਕੌਣ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ, ਸੁੱਕੇ ਦਰੱਖਤ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਉਸਦੇ ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਨਿਰਭਾਰ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਕੀ ਇਹੋ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਵਾਸਨਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਨਾ? ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੀ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਰਾਜ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸਾਡੇ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਹੇ ਹਾਂ; ਹੇ ਤਾਰਾ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।