ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਡਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਹਿਚਕਿਚਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗੁਫਾ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਸੀ, ਖਿੜੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਅਣਮੋਲ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਸ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਮਹਲਾਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਵਾਹਰਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਖੂਬਸੂਰਤ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਵਾਨਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਸਨ। ਆਸ-ਪਾਸ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਸੁਗੰਧੀ ਵਿਆਪ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਮਧੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਥੇ ਬਹੁ-ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਮਹਲ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਵਿਂਧਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਸੁੱਚੇ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਝਰਨੇ ਵੀ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਦ, ਮੈੰਦ, ਦ੍ਵਿਵਿਦ, ਗਵਯ, ਗਵਾਕ੍ਸ਼, ਗਜ ਅਤੇ ਸ਼ਰਭ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਘਰ ਵੇਖੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ, ਸੰਪਾਤੀ, ਸੂਰ੍ਯਾਖ੍ਸ਼, ਹਨੁਮਾਨ, ਵੀਰਬਾਹੁ, ਸੁਬਾਹੁ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਨਲ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਕੁਮੁਦ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਤਾਰਾ, ਜਾਮਵੰਤ, ਦਧਿਵਕ੍ਤ੍ਰ, ਨੀਲ, ਸੁਪਾਟਲ ਅਤੇ ਸੁਨੇਤਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੇਖੇ, ਸਭ ਘਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਘਰ ਫਿੱਕੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਧਨ-ਧਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਔਖਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਮਹਲ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਿੰਦਰ ਦੀ ਮਹਲਾਤ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਸੀ। ਇਹ ਮਹਲ ਚਿੱਟੇ ਮਹਲ-ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਖੂਬਸੂਰਤ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਮਹਿੰਦਰ ਦੇ ਦਿਤੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਦਰੱਖਤ ਸਨ, ਜੋ ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਾਲੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਾਨਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਤਾਕਤਵਰ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੋरणਾਂ ਹੇਠ ਖੜੇ ਸਨ। ਉਧਰ, ਸੂਮਿਤ੍ਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਮਹਾਂ ਬੱਦਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਸੱਤ ਖੇਤਰ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਵਾਹਨਾਂ ਅਤੇ ਬੈਠਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਗ ਵੇਖਿਆ। ਹਰ ਥਾਂ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸ਼ੈਯਾ, ਉੱਤਮ ਆਸਨ, ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰ, ਤੰਤੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰਾਵਲੀ ਅਤੇ ਲਯ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਧੁਨ ਵੱਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਯੌਵਨ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇਪਣ ਤੇ ਗਰਵ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ। ਉਥੇ ਕੁਝ ਉੱਤਮ ਨਾਰੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੀਆਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨੋਟਿਸ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਨਾ ਤਾ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸਨ, ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਉਤਾਵਲੇ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਅਤੇ ਕਮਰਬੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਝੰਕਾਰਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੁਝ ਲਜਜਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ। ਪਰ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤੰਤੁ ਤਾਣੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਕੋਣ ਭਰ ਗਏ। ਮਹਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਆਪਣੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ, ਰਾਮ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਇਕੱਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਆਮਦ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਡਰ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਸੀਟ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਸੀ ਕਿ ਸੂਮਿਤ੍ਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਗਦ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਲਕਸ਼ਮਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੁੱਕ ਗਿਆ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਡਰ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਲਾਭਕਾਰੀ ਬੋਲ ਕਹੇ: "ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਇਹ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਘਵ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਨਰਮ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਸਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਤੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸ ਦੇ। ਜਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਤੂੰ ਖੁਦ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ। ਤੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ-ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਾ ਕਦੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਰੀ ਉੱਤੇ ਰੁਖਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜਦ ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੇਂਗੀ, ਤਦ ਮੈਂ ਉਸ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੇ, ਦੁਸ਼ਮਨ-ਵਿਜੇਤਾ ਨੂੰ, ਗੁੱਸਾ ਮੁਕਾ ਕੇ, ਮਿਲਾਂਗਾ।" ਤਦ ਤਾਰਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਦਿਰਾ ਕਾਰਨ ਲਰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਮਰਬੰਦ ਅਤੇ ਗਹਣੇ ਢੀਲੇ ਪਏ, ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਮੰਗਲ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਨਿਵੀਂ ਹੋ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਗਈ। ਵਾਨਰ-ਰਾਜ ਦੀ ਇਸ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉੱਥੇ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਥੱਲੇ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਗੁੱਸਾ ਠੰਢਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਮਦਿਰਾ ਅਤੇ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਦੀ ਨਰਮ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਲਜਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਤਾਰਾ ਨੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਚਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਹੇ: "ਹੇ ਰਾਜਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੀ ਹੈ? ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਕਿਸ ਨੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ? ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਡਰਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੋਵੇ?" ਉਸਦੇ ਨਰਮ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: "ਕੀ ਇਹ ਤੇਰੀ ਰੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ? ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ?