ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਵਧ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ: "ਸੱਚ ਪੁੱਛੋ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਲੱਖਣ ਜਾਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਦੋਸਤ ਬਿਨਾ ਵਜ੍ਹਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਚਿੰਤਾ ਹੋਣੀ ਹੀ ਹੈ। ਦੋਸਤੀ ਬਣਾਉਣੀ ਤਾਂ ਆਸਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਨਿਭਾਉਣੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਕਰਕੇ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਵੀ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਨੂੰ ਟੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੀ ਲਈ, ਰਾਮ ਨੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਉਪਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਉਤਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।" ਜਦ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ! ਇਹ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਨੇਕ ਉਪਕਾਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੇ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਡਰ ਨੂੰ ਪਰੇ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਵਲੀ ਨੂੰ—ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ ਸੀ—ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਗੁੱਸੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲੱਖਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਭੇਜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।" "ਤੂੰ, ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਸਰਤੋਂ ਦੀ ਰੁੱਤ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਸਪਤਛਦ ਦੇ ਕਾਲੇ ਰੁੱਖ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼ ਸਾਫ਼ ਹੈ, ਤਾਰੇ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਬਦਲ ਗੁਆਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਦਿਸ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੈਂ। ਇਹ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਲੱਖਣ ਇੱਥੇ ਤੇਰੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਰਕੇ ਆਇਆ ਹੈ।" "ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਗਵਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਦੁੱਖੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਹੋਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਏ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਸਹਿਣੇ ਪੈਣਗੇ। ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਲੱਖਣ ਦੀ ਮਾਫੀ ਮੰਗੀ ਜਾਵੇ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਨਿਯੁਕਤ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਡਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਪੁੱਛੇ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਜਦੋਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਜੋ ਸਮਰਥ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ—ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ—ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਪਰ ਮੁੜ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਸਕੇ, ਉਹਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ—ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਉਪਕਾਰ ਨਹੀਂ ਭੁਲਦਾ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ। ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਵਿਚ ਰਹਿ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ! ਰਾਮ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਸੋਚ ਵਿਚ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੇਰਾ ਮਨ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤ ਇੰਦਰ ਵਰਗੀ ਹੈ।" ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤੈਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਲੱਖਣ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਗੁਫਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਨਰ ਖੜੇ ਸਨ। ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਡਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਲੱਖਣ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਗੁਫਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਦਿਵ੍ਯ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਬਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਮਹਲਾਂ ਅਤੇ ਹਵੈਲੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਵਾਹਰਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਗੁਫਾ ਨੂੰ ਵਾਨਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਮਨ ਭਾਉਣੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੀ ਮਹਿਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਸਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮਧੁ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਲੱਖਣ ਨੇ ਉੱਥੇ ਬਹੁ-ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਮਹਲ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਵਿਂਧਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁੱਚੇ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਚਸ਼ਮੇ ਵੀ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਅੰਗਦ, ਮੈੰਦ, ਦ੍ਵਿਵਿਦ, ਗਵਯਾ, ਗਵਾਕਸ਼, ਗਜ ਅਤੇ ਸ਼ਰਭ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਘਰ ਵੇਖੇ। ਫਿਰ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ, ਸੰਪਾਤੀ, ਸੂਰ੍ਯਾਖ੍ਯ, ਹਨੁਮਾਨ, ਵੀਰਬਾਹੂ, ਸੁਬਾਹੂ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਕੁਲ ਨਲਾ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੁਮੁਦ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਤਾਰਾ, ਜਾਂਬਵੰਤ, ਦਧਿਵਕ੍ਰ, ਨੀਲ, ਸੁਪਾਟਲ ਅਤੇ ਸੁਨੇਤਰ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਸਨ—ਸਭ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ। ਇਹ ਘਰ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਧਨ-ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਸਧਾਰਣ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਪਹਾੜ ਸੀ, ਜੋ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿਚ ਔਖੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਹਾਨ ਮਹਲ ਸੀ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਮਨ ਭਾਉਣਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਲ ਚਿੱਟੇ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਕੰਗੂਰੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀਆਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨੇਰੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਠੰਢਾ ਛਾਂ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਉੱਤੇ ਵਾਨਰ ਰਖਵਾਲੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਤੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਸੁਮੀਤਰਾ ਪੁੱਤਰ ਲੱਖਣ, ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸੱਤ ਬੜੀਆਂ ਘੇਰਾਂ ਦੇਖੀਆਂ, ਜੋ ਵਾਹਨਾਂ ਤੇ ਆਸਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ ਵੇਖਿਆ। ਉੱਥੇ ਹਰ ਥਾਂ ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਲੰਗ, ਵਧੀਆ ਆਸਨ, ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਦ ਉਹ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਤੰਤੂ ਵਾਦਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ, ਲਯ ਤੇ ਰਾਗ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਬਹੁਤੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਵੀ ਵੇਖੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੱਖਣ ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸ਼ਾਨ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਵਾਸ ਸੀ, ਪਰ ਮਨ ਵਿਚ ਰਾਮ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਭਾਰ ਹਰ ਪਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।