ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਿਕ ਤੇਜ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਮਿਕ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਿਕ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਆ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਿਕ ਰੀਤ ਨਾਲ ਆਈ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ।” ਉਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਸੰਤੋਖ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਿਕ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ, ਜੋ ਚੂਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ, ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ, ਕਾਂਪਿਲਯਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਇੰਨੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਰਾਜਾ ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸੌ ਧੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੇਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੌ ਧੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਤੀਆਂ। ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਨੇ ਵੀ ਸੁਚੱਜੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਨੇ ਫੜੇ, ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਧੀਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਿਪਤਾ ਤੇ ਵਿਗੜਾਵਤ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਸੌ ਕੁੜੀਆਂ ਉੱਚੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਆਪਣੇ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਲੋਂ ਮਿਲੀ ਪੀੜ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਧੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਵਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਰਵਾਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਮਦਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਕਰਤਬ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਕੁੜੀ ਨੇ ਵੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੀਆਂ ਵਧੂਆਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਤੇ ਰਾਜਾ ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਹੁਣ, ਰਾਮ ਜੀ, ਤੂੰ ਸੁਣ, ਇਹ ਚੌਂਤੀਵਾਂ ਸਰਗ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਨਿਸ਼ੰਤਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਪੋਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਯਜ্ঞ ਕਰਵਾਇਆ। ਜਦ ਯਜ्ञ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਮਹਾਨ ਕੁਸ਼ਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਰਾਜਾ ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਇਕ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੇ ਘਰ ਜਨਮੇਗਾ। ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਤੈਨੂੰ ਗਾਧੀ ਮਿਲੇਗਾ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਅਬਿਨਾਸੀ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਨੂੰ ਇਕ ਉੱਤਮ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਗਾਧੀ। ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਇਹੀ ਗਾਧੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਹਨ; ਮੈਂ, ਕਉਸ਼ਿਕ, ਕੁਸ਼ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ! ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਹੇ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੀ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰੀਚੀਕ ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਸਤ੍ਯਵਤੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪੀਛ ਲਗ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ ਤੇ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਕਉਸ਼ਿਕੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ, ਸੁਚੱਜੇ ਜਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੋਹਣੀ, ਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਕਉਸ਼ਿਕੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਦੀ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਵੀ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਸ, ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਕਉਸ਼ਿਕੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਨ। ਉਹ ਸਤ੍ਯਵਤੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉਹੀ ਕਉਸ਼ਿਕੀ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬਣੀ। ਹੇ ਰਾਮ, ਅਚਾਰ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਿੱਧਾਸ਼੍ਰਮ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਿਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਰਾਮ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਜਨਮ, ਵੰਸ਼ ਤੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ। ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਰਾਮ ਕਰ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਸਾਡੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨਾ ਆਵੇ। ਸਾਰੇ ਦਰਖ਼ਤ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹਨ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਚੁੱਪ ਹਨ, ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਛਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਿਟ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼, ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ, ਤਾਰਿਆਂ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਠੰਢੀ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਰਾਤ ਨਿਵਾਸੀ ਜੀਵ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਯਕ੍ਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਮਾਂਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ; ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, “ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ!” ਇਹ ਕੁਸ਼ਿਕਾਂ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਕੁਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਉੱਚੇ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈਂ; ਕਉਸ਼ਿਕੀ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਪੁੱਤਰ ਸੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਕੁਝ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫਿਰ ਆਪ ਵੀ ਸੋ ਗਏ। ਹੁਣ, ਸੁਣ, ਇਹ ਪੈਂਤੀਵਾਂ ਸਰਗ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਤ ਸੋਣਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬਿਤੀਤ ਹੋਈ, ਤੇ ਰਾਤ ਚਾਨਣੀ ਹੋ ਗਈ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਤ ਚਾਨਣੀ ਹੈ, ਰਾਮ; ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਉੱਠ, ਉੱਠ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਚਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਸੋਣਾ ਦਰਿਆ ਸੋਹਣੀ ਹੈ, ਸੁੱਚੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ, ਡੂੰਘੀ, ਤੇ ਰੇਤਲੇ ਟਾਪੂਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰੀਏ?