ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਠ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇ ਬਾਹਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਭਿਆਨਕ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਖ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਚੁੱਕ ਲਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਤੇ ਤਿਆਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹੋਰ ਬਲਣ ਲਈ ਵਾਧੂ ਈਂਧਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਭੜਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਡਰ ਕੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਏ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਾਨਰ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਤਾਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਿੰਘ-ਸਮਾਨ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ, ਵਾਨਰ ਜੋ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਹੌਂਸਲੇ ਵਾਲੇ, ਪਹਾੜੀ ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਨਖ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਨ, ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਦੰਦ ਬੱਘੇ ਵਰਗੇ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਕੁਝ ਵਾਨਰਾਂ ਕੋਲ ਦਸ ਹਾਥੀਆਂ ਜਿੰਨਾ ਬਲ ਸੀ, ਕੁਝ ਕੋਲ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਤੇ ਕੁਝ ਕੋਲ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਜਿੰਨਾ ਬਲ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰੋਧੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਭਾਰੀ ਕਿਲੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਹੜੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਵਾਂਗ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਨਰ ਕਿਲੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਖਾਈਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਏ। ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੀ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ, ਲੰਮੇ ਤੇ ਗਰਮ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ, ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ। ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਤੀਰ ਦੀ ਨੋਕ ਵਾਂਗ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ, ਹਥਿਆਰ-ਧਾਰੀ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਜਹਿਰੀਲੇ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗੀ, ਪੰਜ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ, ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: "ਪੁੱਤਰ, ਜਾ ਕੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਆਮਦ ਦੀ ਸੁਚਨਾ ਦੇ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਇੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਮ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਦੁਖ-ਕਲੇਸ਼ ਕਾਰਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ ਤੇ ਤੇਰੇ ਦਰ ਤੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਆ, ਪੁੱਤਰ, ਵੈਰੀ-ਸੰਘਾਰਕ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਅੰਗਦ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਸੌਮਿਤ੍ਰ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਉਹ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਚਿਹਰਾ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਉਦਾਸੀ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਲਦੀ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰੁਮਾ ਦੀਆਂ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਅੰਗਦ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜੇ, ਅਤੇ ਰੁਮਾ ਦੇ ਚਰਨ ਦਬਾ ਕੇ, ਉਹ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੁਗਰੀਵ, ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਲਪਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਾਗਿਆ ਨਹੀਂ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ੋਰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਡਰ ਨਾਲ ਉਲਝ ਗਏ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਵਰਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗਰਜ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਕੋਲ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਉਠਾਈ। ਉਸ ਵੱਡੇ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਸੁਗਰੀਵ ਜਾਗ ਪਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਦਿਰਾ ਨਾਲ ਲਾਲ, ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਾਰ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਚੌਕਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਅੰਗਦ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ, ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੋ ਮੰਤਰੀ, ਜੋ ਆਦਰਯੋਗ ਅਤੇ ਉੱਚ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਇਕੱਠੇ ਆਏ। ਪਲਕਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਜੋ ਅਰਥ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਆਏ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਮਰੁਤਗਣ ਇੰਦਰ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋ ਭਰਾ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੱਚ ਦੇ ਪਾਬੰਦ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਹਨ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਰਾਜ ਕਰਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੈਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਨਰ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹਿੱਲਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਰਾਘਵ ਦਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ਼ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅੰਗਦ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਰਾ ਦਾ ਲਾਡਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਜਲਦੀ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼। ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਜਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ। ਤੂੰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਕਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ, ਤਾਂ ਜੋ ਅੱਜ ਉਸ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ; ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਰਹਿ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਬੱਤੀਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਅੰਗਦ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਉਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਅਤੇ ਹਲਕਾਪਣ ਨੂੰ ਤੋਲ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਗਲਤ ਬੋਲੇਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਾਘਵ ਦਾ ਭਰਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂ। ਮੇਰੇ ਵੈਰੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਚੌਕਸ ਅਤੇ ਵੈਰ-ਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਉਹਨਾਂ ਗਲਤੀਆਂ ਦੀ ਸੁਣਾਵਟ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਹੁਣ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਮਝੇ।