ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਿਰਾਸਤਦਾਰ ਰਾਮ ਜੀ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗੰਧਰਵ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਦੱਸ, ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਗੰਧਰਵ ਕੁੜੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਵਾਕ-ਚਾਤੁਰਤਾ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਜਿਸ ਤਪ ਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਭਰਪੂਰ ਹੋ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਧਰਮਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ।” ਉਹ ਕੁੜੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਮੈਂ ਵਿਵਾਹਿਤ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਿਕ ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।” ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਿਕ ਪੁੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਚੂਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਕਾਂਪਿਲਯਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗਾ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ ਨਾਲ ਸੁਰਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ। ਫਿਰ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਰਾਜਾ ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਨੇ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੌ ਧੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਨੂੰ ਵਿਵਾਹ ਲਈ ਦੇਵੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੌ ਧੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਨੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਨੀ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੌ ਕੁੜੀਆਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਨੰਦ ਮਨਾਇਆ। ਧੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ। ਸੋਮਦਾ, ਜੋ ਗੰਧਰਵ ਕੁੜੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਧੀਆ ਕਰਤਬ ਦੇਖ ਕੇ, ਤੇ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਨੂਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ, ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਤੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਦੀ ਵਿਆਹ ਹੋ ਕੇ ਰਵਾਨਗੀ ਹੋ ਗਈ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਤਦ ਰਾਜਾ ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ, ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਪੋਤੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਯਜਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਯਜਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਕੁਸ਼ਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਧਰਮਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ; ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਤੂੰ ਗਾਧੀ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਰਮਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਗਾਧੀ ਸੀ। ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਉਹ ਗਾਧੀ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ, ਕਉਸ਼ਿਕਾ, ਕੁਸ਼ਾ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਹੇ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਨੰਦ! ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਜੋ ਸਤਵਾਨ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਰਹੀ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਤਯਵਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੀਚੀਕ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਸਤਯਵਤੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸੁਰਗ ਚੜ੍ਹ ਗਈ ਤੇ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਕਉਸ਼ਿਕੀ ਬਣ ਗਈ। ਦਿਵ੍ਯ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ, ਸੁੰਦਰ, ਤੇ ਹਿਮਾਲਾ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੀ, ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਕਉਸ਼ਿਕੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਦੀ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਪਾਸ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਕਉਸ਼ਿਕੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ-ਸੰਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਨੰਦ! ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਸਤਯਵਤੀ, ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ, ਪਤੀ-ਵਰਤਾ, ਮਹਾਨ ਭਾਗਵਤੀ, ਕਉਸ਼ਿਕੀ ਨਦੀ ਬਣ ਗਈ। ਹੇ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਇਆ; ਮੈਂ ਸਿੱਧਾਸ਼੍ਰਮ ਆਇਆ ਤੇ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਰਾਮ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਜਨਮ, ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ। ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਲੰਘ ਚੁਕੀ ਹੈ ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਕਥਾ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਸਾਡੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਵੇ। ਸਾਰੇ ਰੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹਨ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਹੇ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਰਾਤ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਵਿੱਚ ਢੱਕ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਚਾਨਣ ਮਿਟ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼, ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਰਿਆਂ ਤੇ ਨक्षਤਰਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਠੰਢੀ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ ਚੰਦ ਉਗ ਆਇਆ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ। ਰਾਤ ਦੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਮਾਸ-ਭੱਖਣ ਵਾਲੇ ਭੂਤ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਚੁਪ ਹੋ ਗਿਆ; ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, “ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ!” ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਇਹ ਵਿਰਾਸਤ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਸਦਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ; ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਕਉਸ਼ਿਕੀ, ਨਦੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਮਹਾਨ ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਵਾਂਗ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕੁਝ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਵੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੁਣ, ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੇ ਪੈਂਤੀਵੀਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੋਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਤ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਜਦ ਰਾਤ ਚਾਨਣ ਹੋ ਗਈ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਮ, ਰਾਤ ਚਾਨਣ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਉੱਠ, ਉੱਠ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ।