ਅੱਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਕਰਕੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨੰਗੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਥੇ ਦਰਿਆ ਦੀਆਂ ਪਾਣੀ-ਪਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਚਾਲਾਂ ਉਸ ਔਰਤ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਰਾਤ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵੇਰੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੁਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ, ਜੋ ਕਾਸ਼ ਦੇ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ—ਇਹ ਘਾਹ ਸੁੰਦਰ ਕਪੜਿਆਂ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ—ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਨੌਜਵਾਨ ਵਧੂਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ ਵਧਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਣ-ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰੰਗਤ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਭੌਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਹਨ, ਓਥੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤੀਖਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਭ ਉੱਤੇ ਛਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਧ ਮੀਂਹ ਦੇ ਕੇ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਉਹ ਬੱਦਲ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਪਾਣੀ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਤਝੜ ਦੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਰੇਤਲੇ ਕੰਢੇ ਵਿਖਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੀਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਸ਼ਰਮਾਂਦੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਮਰ-ਕਿਨਾਰੇ ਵਿਖਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਪਾਣੀਆਂ, ਜੋ ਸਾਫ਼ ਹਨ ਤੇ ਚੀਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਕੁਰਲ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਹਨ, ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। "ਹੇ ਸੁਖੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ, ਹੁਣ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਹਨ ਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੰਗੀ ਤਿਆਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਕਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਕਿਸੇ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਸੱਤ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਅਸ਼ਨ ਦਰੱਖਤ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕੋਵਿਦਾਰ ਦਰੱਖਤ, ਬੰਧੁਜੀਵ ਫੁੱਲ, ਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਆਮਾ ਬੂਟੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। "ਵੇਖ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਹੰਸਾਂ, ਬਗਲਿਆਂ, ਚਕ੍ਰਵਾਕਾਂ ਅਤੇ ਕੁਰਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਵੱਧ ਮੀਂਹ ਵਾਲੀ ਰੁੱਤ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਸੋਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸੌ ਸਾਲ ਵਰਗੀ ਲੰਮੀ ਲੱਗੀ, ਹੁਣ ਲੰਘ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਾਦਾ ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਆਪਣੇ ਨਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ।" "ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਰਾਜਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਦੁੱਖੀ ਹਾਂ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਜ਼ਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ, ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਛਿਨ ਗਿਆ, ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋਇਆ, ਘਰੋਂ ਦੂਰ ਤੇ ਤਰਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।" "ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸਿਰੇ ਚਾੜ੍ਹ ਲਿਆ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਹੁਣ ਓਹ ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" "ਤੂੰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਜਾ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੂਰਖ ਹੈ ਤੇ ਨੀਚ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿਣਾ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਆਸ ਲੈਣ ਆਏਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਉਪਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਸ਼ਬਦ ਟੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਹੈ।" "ਚਾਹੇ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸੱਚ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀਰੋ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ, ਉਹ ਇੰਨੇ ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ।" "ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸੋਨੇ ਵਾਲੀ ਪਿੱਠ ਵਾਲੇ ਤਾਣੇ ਹੋਏ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਡੋਰ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਵੱਜਣ ਤੇ ਵਜਰ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।" "ਜੇਕਰ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇਰੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸਾਡਾ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਤਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ।" "ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਯਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਵੀ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਲੰਘ ਗਏ, ਪਰ ਉਹ ਮੌਜ-ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" "ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ, ਕੇਵਲ ਮਦਿਰਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸਾਨੂੰ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਕੋਈ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ।" "ਤੂੰ ਜਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਵੀਰ, ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਆ: ਮੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾ, ਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਾ।" "ਜਿਹੜਾ ਰਾਹ ਵੱਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰੇਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਹਾਲੇ ਵੀ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਵੱਲੀ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਨਾ ਚੁਣ।" "ਵੱਲੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਕਲੇ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਸੀ; ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" "ਹੁਣ ਜਦ ਕਿ ਮਾਮਲਾ ਇਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਕੁਝ ਠੀਕ ਤੇ ਹਿੱਤਕਾਰਕ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਕਰ, ਸਮਾਂ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ, ਧਰਮ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਸਮਝ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਵੱਲੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਮਰੇਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵਿਖਾ।" ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ—ਜੋ ਤੀਬਰ ਤੇ ਵਧਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਵਿਹਲ, ਤੇ ਮਾਯੂਸ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਸਭ ਅਲਾਪਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮਨੁਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਬਾਰੇ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੁਣ, ਵਿਆਖਿਆਨਕਾਰ ਅਖਾਉਂਦੇ ਹਨ: "ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕੱਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ।" ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਨੋਂ ਮਜਬੂਤ, ਪਰ ਹਤਾਸ਼ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਇਹ ਵਾਨਰ ਸੁਚਰਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਦੀ繁ਤਾ ਦਾ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮਨ ਉਸ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।" "ਆਪਣੀ ਮੰਦ ਬੁੱਧੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨੀਚ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪਰ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਪਾਈ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਵੱਲੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇਖਣ ਦੇ, ਐਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਉਭਰਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਾਂਗਾ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਝੂਠੀ ਬਾਤ ਲਈ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਵੱਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਵਧੀਆ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਣੀ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ, ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ ਸੋਚ ਲੈਣ ਦੇ।" ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਠਿਆ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੀਖਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਅਡਿੱਠ, ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਸਾਂਤਵਨਾ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ: "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਵੀਰ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵੀ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਗੱਲ ਤੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਜੋ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਪੁਰਾਣੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਰਾਹੇ ਤੇ ਚੱਲ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦੇ ਦੁੱਖ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਉਮੀਦਾਂ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਨਾਲ, ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਤੇ ਉਪਕਾਰ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇ ਰਾਜ ਤੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਵਾਅਦੇ-ਖ਼ਿਲਾਫੀ ਉੱਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਬਣ ਗਿਆ।