ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਚੁਪ ਚਾਪ ਆ ਗਈ, ਨਦੀਆਂ, ਝਰਨਿਆਂ, ਹਵਾ, ਮੋਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਠੰਡੀ ਪੈ ਗਈਆਂ। ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਸੱਪ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਬਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ, ਹੁਣ ਭੁੱਖੇ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬਾਹਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਵੇਂ ਬੱਦਲ ਗਾਇਬ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਮ, ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਕੰਬਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੁਲ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਮਹਿਲਾ ਵਾਂਗ ਰੁਖਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਤ, ਜਿਸਦਾ ਨਰਮ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਜਾਹਰ, ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ, ਚੰਦਨੀ ਦੇ ਲਿਬਾਸ ਵਿਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਮਹਿਲਾ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੀ ਹੋਵੇ। ਕ੍ਰੇਨ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਪੱਕਾ ਚਾਵਲ ਖਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡਦੀ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਚਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ। ਵੱਡਾ ਸਰੋਵਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਖਿੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਹੰਸ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਸਮਾਨ। ਖੂਬਸੂਰਤ ਪੋਖਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਜਲ-ਵਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਸਵੇਰੇ, ਹਵਾ ਦੇ ਚਲਣ ਨਾਲ, ਵਾਧਾ, ਬਲਦਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਅਤੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਨਵੇਂ ਚਿੱਟੇ ਕਾਸਾ ਘਾਹ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਧੋਏ ਕੱਪੜੇ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਧੁ-ਪਾਨ ਕਰਕੇ ਮੌਜਾਂ ਕਰਦੇ ਮੱਛਰ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਲੋਟਸ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਪੀਲੇ ਪਰਾਗ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਹਵਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ, ਖਿੜੇ ਫੁੱਲ, ਕ੍ਰੇਨ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਪੱਕਾ ਚਾਵਲ, ਹਲਕੀ ਹਵਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਚੰਦ, ਸਭ ਇਹ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਮੀਂਹ ਦਾ ਮੌਸਮ ਹੁਣ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੱਛੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਨਦੀ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹੌਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨਾਲ ਰਾਤ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਚਾਲ। ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ, ਕਾਸਾ ਘਾਹ ਦੀ ਪਤਲੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕੇ, ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਜਲ-ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਸੁਹਾਗਨ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਣ-ਵੱਡੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਮੱਛਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਗੁੰਜ ਰਹੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤੀਖਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਹੈ। ਬੱਦਲ, ਜਿਹੜੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਤਰਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਨਦੀਆਂ-ਸਰੋਵਰਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਚੁੱਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਫਸਲਾਂ ਦੇਣੀ, ਹੁਣ ਹਟ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਪਾਣੀ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ-ਕਦਮ ਤੇ, ਪਤਝੜ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਰੇਤਲੇ ਕੰਢੇ ਵੇਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਜੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਆਪਣੀ ਕਮਰ ਜਾਹਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਚਕਰਵਾਕ, ਕ੍ਰੇਨ, ਤੇ ਕੁਰਲੂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ, ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮਿੱਠੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹੁਣ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਯੁਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ, ਸੱਤ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਆਸਨ, ਖਿੜਦੇ ਕੋਵਿਦਾਰ, ਬੰਧੁਜੀਵ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਘੂੜੇ ਰੰਗ ਦੇ ਸ਼ਿਆਮਾ ਪੌਦੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹਰ ਥਾਂ ਹੰਸ, ਕ੍ਰੇਨ, ਚਕਰਵਾਕ ਅਤੇ ਕੁਰਲੂ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਮੀਂਹ ਦੇ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਲੰਘ ਗਏ ਹਨ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਣ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ। ਜਿਵੇਂ ਚਕਰਵਾਕ ਮਹਿਲਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ, ਸੀਤਾ ਵੀ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਚਲੀ ਗਈ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਮੈਨੂੰ ਤਰਸ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ, ਦੁੱਖੀ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ, ਅਤੇ ਨਿਕਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ, ਰਾਜ ਲੁੱਟਿਆ, ਰਾਵਣ ਦੁਆਰਾ ਅਪਮਾਨਿਤ, ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਮਿੱਠੇ, ਮੈਨੂੰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਬੁਰੇ ਦਿਲ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਨੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।" "ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਬਾਰੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਹੁਣ, ਉਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਜਾ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਘਟੀਆ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖ।" "ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਹੜੇ ਉਸਦੇ ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਉਪਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਸ ਦਿੰਦੇ, ਵਾਅਦਾ ਤੋੜਦੇ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਸ਼ਬਦ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਹੀਰੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।" "ਜੋ ਲੋਕ, ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਇੰਨੇ ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ ਹਨ ਕਿ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਮਾਸ-ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ।" "ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਵਾਲੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਰੂਪ, ਯੁਧ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇ। ਤੂੰ ਮੁੜ ਮੇਰੀ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਟਾਂਗ, ਵਜਰ ਦੀ ਗਰਜ ਵਾਂਗ, ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵਾਂ।" "ਪਰ, ਮਿੱਠੇ, ਜੇ ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਉਹ ਤੇਰਾ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਿੰਸ, ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਉੱਦਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਸਮਝੌਤਾ ਭੁੱਲ ਗਿਆ।" "ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਲੰਘ ਗਏ, ਪਰ ਉਹ ਮੌਜ-ਮਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ, ਸਿਰਫ਼ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਦੁੱਖੀ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਤਰਸ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ।" "ਜਾ, ਵੱਡੇ ਵੀਰ, ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖ: ਮੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਸੂਭਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸ, ਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖ।" "ਜੋ ਰਾਹ ਵਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਵਲੀ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਨਾ ਚਲ।" "ਵਲੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਯੁਧ ਵਿੱਚ ਇਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਤੋੜਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ, ਦੁਖ, ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਜਾਹਰ ਕੀਤਾ, ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਵਸਤਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।